:: Informacje ::  Uprawnienia  ::  Prawo :: Rehabilitacja :: PFRON :: Bez barier :: Zakłady Pracy Chronionej :: Poradniki :: NSZZ Solidarność ::
::
Podatek VAT :: Programy celowe :: Rzecznik Praw Obywatel.  ::  Protesty  ::  Świadczenia :: Aktualności :: Karty praw  :: O mnie :: Home ::
Ubezwłasnowolnienie - strach czy niewiedza

 

     
    UBEZWŁASNOWOLNIENIE -

jest wyrazem troski, pomocy i opieki wobec osób, które nie potrafią same się o siebie zatroszczyć, pomóc sobie i zaopiekować sobą.

- To nie jest piętno, bo nie ma żadnego rejestru osób ubezwłasnowolnionych, (chociaż dla wspólnego dobra powinien chyba istnieć), a także nie zaznacza się tego faktu prawnego np. w dowodach tożsamości.

        Z chwilą osiągnięcia pełnoletności człowiek nabywa pełną zdolność do czynności prawnych. Od tej chwili jego rodzice lub opiekunowie tracą prawa i obowiązki do opiekowania się nim, zarządzania jego majątkiem i reprezentowania go. Osoba pełnoletnia może sama o sobie decydować, swobodnie zawierać umowy, dysponować majątkiem, decydować o swoim zdrowiu i ewentualnym leczeniu.

        W przypadku niektórych osób upośledzonych umysłowo lub chorych psychicznie ta prawna zdolność do samodzielnego kierowania swoim życiem i pozbawienie opieki, reprezentacji w stosunkach prawnych mogą okazać się niebezpieczne. Począwszy od spraw majątkowych, w których to osoby upośledzone umysłowo mogą być oszukane, wykorzystane, wciągnięte do zawierania niekorzystnych umów, a skończywszy na sprawach dotyczących ochrony zdrowia i życia. Znane są przypadki, że lekarze nie mogli uratować życia pełnoletniej osobie upośledzonej umysłowo, która nie zgadzała się na przeprowadzeniePoczątek strony niezbędnej operacji.

    Ubezwłasnowolnić można -

osobę upośledzoną umysłowo niezależnie od stopnia upośledzenia (głębokie, znaczne, umiarkowane, lekkie), chorych psychicznie albo cierpiących na zaburzenia psychiczne wynikające np. z pijaństwa lub narkomanii. Samo jednak upośledzenie umysłowe lub stan psychiczny danej osoby nie jest podstawą ubezwłasnowolnienia. Ubezwłasnowolnić można jedynie, gdy upośledzenie albo choroba psychiczna wpływa na niemożność lub ograniczenie kierowania przez nią swoim postępowaniem.

        Ubezwłasnowolnia się dopiero w wieku, w którym dziecko nabywa zdolność do czynności prawnych. Taką zdolność w ograniczonym stopniu nabywa ono, kończąc trzynaście lat, w pełni natomiast, kończąc lat osiemnaście (wyjątkiem jest kobieta, która za zgodą sądu zawarła związek małżeński przed ich ukończeniem, ale po skończeniu lat szesnastu). A zatem po osiągnięciu przez dziecko lat trzynastu można je ubezwłasnowolnić całkowicie, a po osiągnięciu osiemnastu całkowicie lub częściowo.

    Ubezwłasnowolnienie całkowite -

pozbawia możliwości dokonywania czynności prawnych. Taka osoba nie może, więc np. podarować lub sprzedać swojego majątku albo jego części, nie może niczego wartościowego kupić, wynająć mieszkania, zobowiązać się do wykonania jakiegoś dzieła lub zlecenia, oświadczać swojej woli, np. w kwestii przyjęcia darowizny lub testamentu. W jej imieniu tylko rodzice, opiekun lub kurator mogą dokonać czynności, które odniosą ważne skutki prawne. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może sama ani przez przedstawiciela zawrzeć małżeństwa, uznać dziecka, sporządzić lub odwołać testamentu. Taka osoba samodzielnie może dokonać jedynie czynności, które są określane w ustawie jako drobne, bieżące sprawy życia codziennego; będą to np. drobne zakupy, korzystanie z drobnych usług, np. fryzjera.Początek strony

 

    Ubezwłasnowolnienie częściowe -

ogranicza zdolność do pewnych czynności prawnych. Osoba pewnych czynności prawnych może dokonywać samodzielnie, pewnych jedynie za zgodą przedstawiciela ustawowego, ale są też takie, których nie może ona dokonać, gdyż będą nieważne. Samodzielnie osoba ubezwłasnowolniona częściowo może dokonać czynności związanych z umowami powszechnie zawieranymi w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego (drobne zakupy, korzystanie z drobnych usług). Może ona podejmować działania nie będące ani zobowiązaniem (np. do wykonania jakiegoś zlecenia), ani rozporządzeniem (np. rozporządzeniem majątkiem). Może ona swobodnie bez zgody przedstawiciela ustawowego (przedstawicielem ustawowym osoby ubezwłasnowolnionej częściowo jest kurator) zarządzać swoim zarobkiem, chyba, że z ważnych powodów sąd opiekuńczy postanowi inaczej. Może ona również swobodnie rozporządzać przedmiotami majątkowymi, które przedstawiciel ustawowy oddał jej do swobodnego użytku. Większość jednak czynności prawnych dokonywanych przez osobę ubezwłasnowolnioną częściowo do swej ważności wymaga zgody przedstawiciela ustawowego. Będą to wszelkie czynności zobowiązujące i rozporządzające, czyli np.: kupno, sprzedaż (rzeczy wykraczających poza zakres drobnych bieżących spraw życia codziennego), darowizna, zlecenie, najem itd. Warto dodać, że w sprawach ważniejszych kurator będzie musiał dodatkowo uzyskać zgodę sądu opiekuńczego, np. na sprzedaż mieszkania.

        Ubezwłasnowolniony częściowo może zawrzeć małżeństwo. Należy podkreślić, że w przypadku osób upośledzonych umysłowo lub chorych psychicznie potrzebna jest na to zgoda sądu. Natomiast czynnościami, których ubezwłasnowolniony częściowo dokonać nie może, będą np.: sporządzenie, zmiana lub odwołanie testamentu.

    Ubezwłasnowolnienie -

to m.in.: nieposiadanie (czynnego ani biernego) prawa wyborczego, czyli niemożność brania udziału w wyborach zarówno jako wyborca, jak i jako wybierany, oraz niemożność wypowiadania się w referendum. Osobę ubezwłasnowolnioną pozbawia się władzy rodzicielskiej. W zakresie zaś prawa pracy różna jest sytuacja ubezwłasnowolnionego całkowicie i częściowo. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może nawiązać stosunku pracy. Natomiast osoba ubezwłasnowolniona częściowo może swobodnie, bez zgody przedstawiciela ustawowego nawiązać stosunek pracy i dokonywać czynności prawnych, które dotyczą tego stosunku. Jeżeli jednak ów stosunek pracy sprzeciwia się dobru osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, jej kurator może za zezwoleniem sądu opiekuńczego taki stosunek rozwiązać. Bardzo istotnym skutkiem ubezwłasnowolnienia całkowitego jest przeniesienie na przedstawiciela ustawowego osoby ubezwłasnowolnionej prawa do decydowania w sprawach leczenia tej osoby. Jego obowiązkiem jest dbanie o zdrowie tej osoby. To właśnie opiekun wyraża za nią zgodę na operację, na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego.  Początek strony

   

Postępowanie o ubezwłasnowolnienie

        Wniosek taki może złożyć do sądu tylko określony w kodeksie postępowania cywilnego krąg osób; należą do niego: małżonek osoby, która ma być ubezwłasnowolniona, jej krewni w linii prostej (rodzice, dziadkowie, dzieci, wnuki), rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy (opiekun), przysposabiający (ten, który adoptował osobę, która ma być ubezwłasnowolniona) i prokurator. Owi krewni w linii prostej i rodzeństwo tracą uprawnienie do złożenia wniosku o ubezwłasnowolnienie, jeżeli osoba, o której ubezwłasnowolnienie wnioskują, ma przedstawiciela ustawowego. A zatem jeżeli dziecko ma rodziców, nie mogą wniosku złożyć, np. dziadkowie, brat, siostra, lub, jeżeli dziecko ma opiekuna - wniosku nie mogą złożyć rodzice (np. pozbawieni praw rodzicielskich) czy też inni jego krewni. Wniosek o ubezwłasnowolnienie może też złożyć prokurator. Decyzję o złożeniu takiego wniosku może on podjąć, jeżeli zauważy taką potrzebę w związku z toczącym się innym postępowaniem albo, jeżeli sam otrzyma zawiadomienie o osobie, która wypełnia przesłanki ubezwłasnowolnienia.

        Osoby nie należące do kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku o ubezwłasnowolnienie, a widzące potrzebę ubezwłasnowolnienia np. dalszego krewnego lub obcej osoby potrzebujących pomocy mogą złożyć wniosek do prokuratora o wszczęcie postępowania o ubezwłasnowolnienie.

        We wniosku o ubezwłasnowolnienie powinno zostać określone, czy żąda się ubezwłasnowolnienia całkowitego czy częściowego. Ma to znaczenie ze względu na czas złożenia wniosku. O ubezwłasnowolnienie całkowite można złożyć wniosek po ukończeniu przez osobę, która ma być ubezwłasnowolniona, lat trzynastu. O ubezwłasnowolnienie częściowe najwcześniej na rok przed osiągnięciem przez osobę, która ma być ubezwłasnowolniona, pełnoletności. Do wniosku muszą być dołączone dokumenty potwierdzające przynależność wnioskodawcy do kręgu osób mogących wnioskować o ubezwłasnowolnienie danej osoby, np. odpis aktu urodzenia dziecka. Wymagane są również świadectwa o stanie zdrowia lub umysłowym osoby, która ma być ubezwłasnowolniona; w przypadku osób upośledzonych umysłowo będą to np. świadectwo od lekarza psychiatry alboPoczątek strony psychologa. 

    OBOWIĄZKI OPIEKUNA I KURATORA

PIECZA to znaczy, że opiekun musi zadbać, aby ubezwłasnowolniony miał środki do życia (w razie ich braku opiekun powinien dochodzić dla niego odpowiednich świadczeń), aby miał on zapewnioną opiekę lekarską, aby sobie nie szkodził, aby nie stwarzał zagrożenia dla innych osób. To właśnie opiekun może się starać o umieszczenie, w razie konieczności, osoby ubezwłasnowolnionej w odpowiedniej placówce, np. domu pomocy społecznej, szpitalu. Jednak w takiej sprawie opiekun musi uzyskać zgodę sądu opiekuńczego.

ZARZĄDZANIE polega na dbaniu o majątek ubezwłasnowolnionego, stąd też określa się je pieczą nad majątkiem. Do pierwszych zadań opiekuna związanych z zarządem majątkiem ubezwłasnowolnionego należy sporządzenie inwentarza majątku ubezwłasnowolnionego i przedstawienie go sądowi. Jeżeli ten majątek jest nieznaczny, sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna z tego obowiązku.

REPREZENTOWANIE to znaczy zastępowanie osoby będącej pod opieką w dokonywaniu czynności prawnych, składaniu oświadczeń woli. Istnieje jednak zastrzeżenie, że we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby ubezwłasnowolnionej lub jej majątku, opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego. Opiekun ma również obowiązek w terminach oznaczonych przez sąd, nie rzadziej jednak niż raz w roku, sporządzać sprawozdanie dotyczące osoby pozostającej pod opieką oraz rachunki z zarządu jej majątkiem.

PRZEDE WSZYSTKIM DOBRO

        Ubezwłasnowolnienie nie musi trwać do końca życia osoby ubezwłasnowolnionej. Prawo przewiduje możliwość uchylenia lub zmiany ubezwłasnowolnienia. Jeżeli odpadną przesłanki ustanowienia ubezwłasnowolnienia, sąd może je uchylić lub zamienić całkowite na częściowe (możliwa jest również odwrotna sytuacja).

        Ubezwłasnowolnienie ma służyć przede wszystkim dobru osoby, która zostaje ubezwłasnowolniona. Tym powinni kierować się wnioskodawcy, ale również sąd, orzekając ubezwłasnowolnienie, tym bardziej, że dyrektywa ta wielokrotnie była akcentowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Ubezwłasnowolnienie - strach czy niewiedza.Początek strony

Karol Bulenda - prawnik              

Pochodzenie publikacji: Integracja

Ubezwłasnowolnienie nadużywane

RPO

    W Polsce nadużywana jest instytucja ubezwłasnowolnienia – uważa rzecznik praw obywatelskich.
Instytucje zajmujące się udzielaniem pomocy osobom dorosłym ze znacznym i głębszym stopniem niepełnosprawności uzależniają udzielenie wsparcia tym osobom od złożenia oryginalnego podpisu adresata świadczeń lub jego ubezwłasnowolnienia. Wiele z tych osób nie potrafi podpisać się na dokumentach ani zrozumieć ich treści.

    Rzecznik praw obywatelskich uważa, że instytucja ubezwłasnowolnienia jest w Polsce nadużywana. Ubezwłasnowolnienie, poza tym, że jest krzywdzące i upokarzające dla osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, skutkuje wstrzymaniem udzielania różnego rodzaju pomocy, jak np. dofinansowanie zakupu środków pomocniczych i likwidacji barier architektonicznych oraz udzielania koniecznych świadczeń zdrowotnych.
    Zaistniała sytuacja budzi wątpliwości rzecznika, czy takie wymogi są zgodne z konstytucją oraz międzynarodowymi standardami w zakresie korzystania z praw i wolności. Stosownie bowiem do tych standardów wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi w godności oraz przysługujących im prawach i mogą z nich korzystać tak długo, dopóki nie naruszają swoim postępowaniem praw i wolności drugiej osoby. Należy również mieć na uwadze, że zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego oraz orzecznictwa Sądu Najwyższego, podstawą ubezwłasnowolnienia może być jedynie dobro osoby, która ma być ubezwłasnowolniona. Tak więc niedopuszczalne jest, aby przesłanką orzekania ubezwłasnowolnienia miała być wygoda urzędników, sprawy ekonomiczne czy nieumiejętność porozumienia się z daną osobą.

    W związku z powyższym rzecznik praw obywatelskich zwrócił się do pełnomocnika rządu do spraw osób niepełnosprawnych z prośbą o podjęcie działań w kierunku przestrzegania praw osób niepełnosprawnych w omawianym zakresie.

Marzena Jurczewska

Źródło: Gazeta Prawna 170/2003 z dnia 02.09.2003 r.

:: Informacje ::  Uprawnienia  ::  Prawo :: Rehabilitacja :: PFRON :: Bez barier :: Zakłady Pracy Chronionej :: Poradniki :: NSZZ Solidarność ::
::
Podatek VAT :: Programy celowe :: Rzecznik Praw Obywatel.  ::  Protesty  ::  Świadczenia :: Aktualności :: Karty praw  :: O mnie :: Home ::

Ostatnia modyfikacja: kwiecień, 2005  poczta do autora witrynywww.kodeki.org/?17iuk4bgjfekeio0018d5
[kliknij na link aby do mnie napisac]

Początek stronyPoczątek stronyINTERNET dla NIEPEŁNOSPRAWNYCH - IdN1Strona wyróżniona przez serwis NonProfit.pl

Najlepiej oglądać używając IE wersji 5.0. lub nowszej i w rozdzielczości 800 x 600

Copyright: ,,Problemy Osób Niepełnosprawnych” Strona główna: „Problemy Osób Niepełnosprawnych”1998 - 2005.