Powrót na stronę głównąProblemy Osób Niepełnosprawnych
 

POLSKI SYSTEM REHABILITACJI ZAWODOWEJ

i SPOŁECZNEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

    Prawa osób niepełnosprawnych gwarantowane są w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483). Zawiera ona prawo do niedyskryminacji stanowiąc, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32 pkt. 2.). Ustawa zasadnicza nakłada też na władze publiczne obowiązek zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej osobom niepełnosprawnym, (art. 68) a także obowiązek pomocy tym osobom w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej (art. 69). Zobacz: Karta Praw Osób Niepełnosprawnych

    Szczegółowemu uregulowaniu pomocy dla osób niepełnosprawnych służy ustawa z dn. 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.)

    Ustawa stanowi, że rehabilitacja osób niepełnosprawnych oznacza zespół działań (organizacyjnych, leczniczych, psychologicznych, technicznych, szkoleniowych, edukacyjnych, społecznych) zmierzających od osiągnięcia, przy współudziale tych osób, możliwie najwyższego poziomu ich funkcjonowania, jakości życia i integracji społecznej (art.7).


    Rehabilitacja zawodowa ma na celu ułatwienie osobom niepełnosprawnym uzyskania i utrzymania zatrudnienia (służą temu: szkolnictwo zawodowe, poradnictwo i pośrednictwo pracy). Natomiast rehabilitacja społeczna służy temu, by osoby niepełnosprawne stały się pełnoprawnymi uczestnikami życia społecznego (art. 8 i 9).
Powrót na początek strony

 



    Służby działające na rzecz osób niepełnosprawnych

    Zadania na rzecz osób niepełnosprawnych wykonują z mocy ustawy władze państwowe i samorządowe. Pewne zadania są również zlecane organizacjom pozarządowym i jednostkom samorządu terytorialnego.

    Pełnomocnik - Nadzór nad wykonywaniem zadań wynikających z ustawy sprawuje Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych - Sekretarz Stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej. Zakres kompetencji Pełnomocnika określa szczegółowo art.34 pkt 3 ustawy.

    Od 2 kwietnia 1999 r. stanowisko Pełnomocnika piastuje Joanna Staręga-Piasek.

    Pełnomocnik jest powoływany i odwoływany przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

    Rada - Organem doradczym Pełnomocnika jest Krajowa Rada Konsultacyjna do Spraw Osób Niepełnosprawnych. Stanowi ona forum współpracy na rzecz osób niepełnosprawnych przedstawicieli rządu, samorządu terytorialnego i organizacji społecznych. W skład rady wchodzi pięciu przedstawicieli administracji rządowej, pięciu - samorządowej i piętnastu organizacji pozarządowych, w tym pięciu przedstawicieli pracodawców. Zadania i organizację Krajowej Rady określa rozdział 9 ustawy.

    Samorządy - Reforma ustrojowa państwa przeprowadzona 1 stycznia 1998r. pozwoliła przekazać samorządom dużą część odpowiedzialności za działania na rzecz osób niepełnosprawnych. Ustawa określiła zadania samorządu województwa oraz powiatu i podporządkowanych im jednostek (art. 35) i podporządkowanych im jednostek: powiatowego centrum pomocy rodzinie i powiatowego urzędu pracy. Administracji rządowej pozostawiono natomiast rolę koordynatora i inspiratora programów na rzecz osób niepełnosprawnych oraz merytoryczny nadzór nad wykonywaniem zadań w tym zakresie.

    PFRON - Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych


    Istotną rolę w polskim systemie rehabilitacji osób niepełnosprawnych odgrywa państwowy fundusz celowy PFRON.         Środki Funduszu przeznaczane są między innymi na ochronę miejsc pracy osób niepełnosprawnych, rehabilitację społeczną, zawodową i leczniczą tych osób, dofinansowanie zadań wynikających z rządowych i samorządowych programów. Co najmniej 65 proc. przychodów Funduszu w danym roku służy zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych.
Powrót na początek strony



Zakłady Pracy Chronionej

    Wsparciu zatrudnienia osób niepełnosprawnych służy system zachęt dla ich pracodawców w tym możliwość uzyskania statusu zakładu pracy chronionej (ZPCh). Korzystne ulgi podatkowe przyczyniły się do szybkiego wzrostu liczby ZPCh w 1999r. (było ich około 4 tys.). By przeciwdziałać pogorszeniu sytuacji ZPCh w roku 2000, wobec zmiany ustawy o podatku VAT, wprowadzono (styczeń 2000r.) SEZAM - program pomocy dla ZPCh zagrożonych utratą płynności finansowej przygotowany przez Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych i uzgodniony w ramach zespołu trójstronnego (rząd - związki zawodowe - pracodawcy).



                                       ORZEKANIE o niepełnosprawności

    Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz.776 z późn. zm.) zniosła obowiązujące wcześniej grupy inwalidzkie i wprowadziła nową nomenklaturę dla oznaczenia stopnia niepełnosprawności.

                                             Stopnie niepełnosprawnościPowrót na początek strony

    Ustawa wprowadziła trzy stopnie niepełnosprawności:

    Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę mającą naruszoną sprawność organizmu i niezdolną do podjęcia zatrudnienia lub też zdolną do wykonywania zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej albo w zakładzie aktywizacji zawodowej, wymagającą niezbędnej, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

    Ustawa definiuje ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji jako naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie, bez pomocy innych osób, podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się, komunikację i komunikowanie się.

    Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, zdolną do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności, wymagającą w celu pełnienia ról społecznych częściowej lub okresowej pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

    Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu zdolną do wykonywania zatrudnienia, nie wymagającą pomocy innej osoby w celu pełnienia ról społecznych.



Instytucje orzekające

Do orzekania o niepełnosprawności powołane są:

Zespół powołuje wojewoda.

    Zespół orzeka zawsze na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego albo za ich zgodą, instytucji pomocy społecznej. Druk wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności udostępniany jest zainteresowanym przez powiatowe zespoły.Powrót na początek strony

 

Orzeczenie

Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera:

  1. szkolenia, w tym specjalistycznego,

  2. odpowiedniego zatrudnienia,

  3. korzystania z rehabilitacji,

  4. korzystania z systemu pomocy społecznej,

  5. zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze,

  6. uczestnictwa w terapii zajęciowej,

  7. korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji;

  • określenie okresu na jaki zostało wydane;

  • pouczenie o przysługującym odwołaniu od orzeczenia.

Powrót na początek strony

 

                                                          Odwołanie

    Od orzeczenia powiatowego zespołu przysługuje odwołanie do wojewódzkiego zespołu w terminie 14 dni od daty otrzymania orzeczenia - za pośrednictwem zespołu, który orzeczenie wydał.

    Od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem zespołu, który orzeczenie wydał. Postępowanie w sprawach odwoławczych wolne jest od opłat i kosztów sądowych.


                                                           Legitymacja

    Orzeczenie jest podstawą do przyznania ulg i uprawnień przysługujących osobom niepełnosprawnym na podstawie odrębnych przepisów. Potwierdzeniem posiadania orzeczenia jest legitymacja osoby niepełnosprawnej. Organem uprawnionym do jej wydania jest starosta.

    Wniosek o wydanie legitymacji osoba zainteresowana składa we właściwym dla jej miejsca zamieszkania powiatowym zespole do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności. Druk wniosku udostępnia zespół.

    Legitymacja upoważnia do korzystania z ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów.

    Dla osób z dysfunkcją narządu wzroku, bez względu na stopień niepełnosprawności wydaje się legitymację koloru zielonego, napisy w kolorze czarnym.

    Dla osób o innych dysfunkcjach wydawana jest legitymacja w kolorze białym z napisami w kolorze czarnym.
Powrót na początek strony

                                               Orzeczenia równoważne

    Ustawa uznaje równoważność orzeczeń wydanych przez zespoły orzekające i lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 5).

    Orzeczenia lekarza orzecznika ZUS stwierdzające:

    Orzeczenia o zaliczeniu do grupy inwalidzkiej, które zostały wydane przed dniem 1 stycznia 1998 r. i nie utraciły mocy po tym dniu, traktuje się na równi z odpowiednim orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że orzeczenie o zaliczeniu do:

    Wyjątek stanowi orzeczenie III grupy inwalidztwa wydane przez organy orzecznicze Ministerstwa Obrony Narodowej i organy orzecznicze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Traktowane jest ono jako orzeczenie o braku niepełnosprawności, ponieważ dotyczy osób zdolnych do pracy poza służbą . Zakwalifikowanie do lekkiego stopnia niepełnosprawności może mieć miejsce tylko wtedy, gdy orzeczenie o III grupie inwalidztwa z tytułu niezdolności do służby mundurowej zawiera równolegle orzeczenie III grupy inwalidztwa na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

    Orzeczenie o stałej albo długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, jeżeli uprawnia do zasiłku pielęgnacyjnego, traktuje się na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

    Pozostałe orzeczenia traktuje się na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności
Powrót na początek strony

Podstawa prawna:

Powrót na początek strony
             Uprawnienia osób niepełnosprawnych

    Prawa osób niepełnosprawnych mają w RP gwarancję konstytucyjną. Wskazać należy tu przede wszystkim art. 32 pkt 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r., w którym sformułowano zakaz dyskryminacji z jakiejkolwiek przyczyny. Natomiast przepisami, które wprost dotyczą osób niepełnosprawnych są art. 68 i 69. Nakładają one na władze publiczne obowiązek zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej osobom niepełnosprawnym (art. 68) oraz obowiązek pomocy tym osobom w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej (art. 69).

    Zapisy Konstytucji znalazły swoje uszczegółowienie w uchwale sejmowej z dnia 1 sierpnia 1997 r. - Karcie Praw Osób Niepełnosprawnych (M.P. Nr 50, poz. 475). Jest ona katalogiem szczególnych praw tych osób. Autorzy dokumentu podkreślają, że osoby niepełnosprawne mają prawo do niezależnego, samodzielnego i aktywnego życia oraz nie mogą podlegać dyskryminacji.

    Karta ma charakter deklaratoryjny, natomiast konkretne rozwiązania prawne, ulgi i ułatwienia dla osób niepełnosprawnych zawiera ustawa z dn. 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.) oraz wiele innych ustaw i aktów niższego rzędu. Te konkretne rozwiązania określamy jako środki realizacji praw osób niepełnosprawnych. Służą one znoszeniu licznych barier z którymi spotykają się osoby niepełnosprawne i ułatwiają im funkcjonowanie w społeczeństwie w wielu aspektach codziennego życia.
Powrót na początek strony

 

UCHWAŁA

SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
z dnia 1 sierpnia 1997 r.

(M.P. z 1997 r. Nr 50 poz. 475)

Karta Praw Osób Niepełnosprawnych

§ 1. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje, że osoby niepełnosprawne, czyli osoby, których sprawność fizyczna, psychiczna lub umysłowa trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia życie codzienne, naukę, pracę oraz pełnienie ról społecznych, zgodnie z normami prawnymi i zwyczajowymi, mają prawo do niezależnego, samodzielnego i aktywnego życia oraz nie mogą podlegać dyskryminacji.Powrót na początek strony

   Sejm stwierdza, iż oznacza to w szczególności prawo osób niepełnosprawnych do:

1) dostępu do dóbr i usług umożliwiających pełne uczestnictwo w życiu społecznym,

2) dostępu do leczenia i opieki medycznej, wczesnej diagnostyki, rehabilitacji i edukacji leczniczej, a także do świadczeń zdrowotnych uwzględniających rodzaj i stopień niepełnosprawności, w tym do zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze, sprzęt rehabilitacyjny,

3) dostępu do wszechstronnej rehabilitacji mającej na celu adaptację społeczną,

4) nauki w szkołach wspólnie ze swymi pełnosprawnymi rówieśnikami, jak również do korzystania ze szkolnictwa specjalnego lub edukacji indywidualnej,


5) pomocy psychologicznej, pedagogicznej i innej pomocy specjalistycznej umożliwiającej rozwój, zdobycie lub podniesienie kwalifikacji ogólnych i zawodowych,

6) pracy na otwartym rynku pracy zgodnie z kwalifikacjami, wykształceniem i możliwościami oraz korzystania z doradztwa zawodowego i pośrednictwa, a gdy niepełnosprawność i stan zdrowia tego wymaga - prawo do pracy w warunkach dostosowanych do potrzeb niepełnosprawnych,

7) zabezpieczenia społecznego uwzględniającego konieczność ponoszenia zwiększonych kosztów wynikających z niepełnosprawności, jak również uwzględnienia tych kosztów w systemie podatkowym,

8) życia w środowisku wolnym od barier funkcjonalnych, w tym:

- dostępu do urzędów, punktów wyborczych i obiektów użyteczności publicznej,

- swobodnego przemieszczania się i powszechnego korzystania ze środków transportu,

- dostępu do informacji,

- możliwości komunikacji międzyludzkiej,

9) posiadania samorządnej reprezentacji swego środowiska oraz do konsultowania z nim wszelkich projektów aktów prawnych dotyczących osób niepełnosprawnych,

10) pełnego uczestnictwa w życiu publicznym, społecznym, kulturalnym, artystycznym, sportowym oraz rekreacji i
turystyce odpowiednio do swych zainteresowań i potrzeb.


§ 2. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej stwierdzając, iż powyższe prawa wynikają z Konstytucji, Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Konwencji Praw Dziecka, Standardowych Zasad Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych, aktów prawa międzynarodowego i wewnętrznego, wzywa Rząd Rzeczypospolitej Polskiej i władze samorządowe do podjęcia działań ukierunkowanych na urzeczywistnienie tych praw.

§ 3. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wzywa Rząd Rzeczypospolitej Polskiej do składania corocznie, w terminie do dnia 30 czerwca, informacji o podjętych działaniach w celu urzeczywistnienia praw osób niepełnosprawnych.
Powrót na początek strony

§ 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.


 


Likwidacja barier architektonicznych

    Osoby Niepełnosprawne mają prawo do życia bez barier - m.in. architektonicznych i w porozumiewaniu się. W związku z tym zgodnie z art. 9 ustawy - Prawo budowlane (Dz.U. z 1994 Nr 89, poz. 414 z późn. zm.) nie można ograniczać dostępności obiektów budowlanych dla osób niepełnosprawnych.

    Likwidacja barier architektonicznych to także odpowiednie dostosowanie przejść dla pieszych oraz skrzyżowań linii kolejowych z drogami publicznymi, zgodnie z wymaganiami technicznymi i w sposób pozwalający na stworzenie dogodnych warunków dla ruchu pieszych, w tym również dla osób niepełnosprawnych (rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 lutego 1996 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać skrzyżowania

linii kolejowych z drogami publicznymi i ich usytuowanie. Dz.U. Nr 33, poz.144 z późn. zm.).
Powrót na początek strony


 

Warunki podróży osób niepełnosprawnych

    Osoby niepełnosprawne mają prawo do tego, by przewoźnik zapewnił im jako podróżnym odpowiednie warunki bezpieczeństwa i higieny oraz wygodę i należytą obsługę (art. 14 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe Dz.U. z 1995r. Nr 119, poz. 575 z późn. zm.). W związku z tym przewoźnik powinien podejmować działania ułatwiające korzystanie ze środków transportowych, punktów odprawy, przystanków i peronów osobom niepełnosprawnym, w tym również poruszającym się na wózkach inwalidzkich.

                        Ulgi w opłatach za podróż osób niepełnosprawnych

Ulgi w PKS i PKP

od 1 sierpnia 2002 r.

    Wszystkie ulgi obowiązują tylko w 2 klasie pociągów, tylko w określonych kategoriach pociągów oraz na podstawie określonych rodzajów biletów (szczegóły te zawarte są poniżej, w opisach uprawnień wyróżnionych grup). Ulgi nie dotyczą przejazdów pociągami EuroCity i InterCity w komunikacji międzynarodowej oraz przejazdów w komunikacji autobusowej ekspresowej.

    Osoby uprawnione do ulgowych przejazdów w klasie 2 - na podstawie biletów jednorazowych - korzystające z przejazdu w klasie 1 zobowiązane są uiścić dopłatę w wysokości różnicy między cena biletu w klasie 1 a ceną biletu w klasie 2 (chodzi o ceny biletów bez ulg).

Ustawa z 20 czerwca 1992 r o uprawnieniach do ulgowych
przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego

 Tekst ujednolicony po zmianie z 21 grudnia 2001 r. * Stan prawny na 31 stycznia 2002 roku

 

    Ujednolicony tekst ustawy z 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do bezpłatnych i ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego - od 31 stycznia jej tytuł brzmi: o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego - powstał na podstawie następujących Dzienników Ustaw:

              z 1992 r. nr 54, poz. 254,  z 1994 r. nr 40, poz. 150; nr 80, poz. 368; nr 113, poz. 547,  z 1995 r. nr 50, poz. 261,  z 1996 r. nr 100, poz. 460,  z 1998 r. nr 162, poz. 1126,  z 2000 r. nr 12, poz. 136,  z 2001 r. nr 111, poz. 1194,  2002 r. nr 4, poz. 34.  W tym ostatnim jest najnowsza nowelizacja z 21 grudnia 2001 r.

Art. 1 wprowadzający zmiany do tej ustawy jest uwzględniony w ujednoliconej wersji.

Art. 2. zmienił art. 16 ustawy z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. nr 13, poz. 68 z późn. zm.). Ma on następującą treść:

1.     Inwalidzie wojennemu przysługuje prawo do ulgi 100 proc. przy przejazdach tramwajami i autobusami (trolejbusami) komunikacji miejskiej, bez względu na miejsce zamieszkania.

2.   Uprawnienie, o którym mowa w ust. 1, przysługuje także przewodnikowi towarzyszącemu inwalidzie wojennemu zaliczonemu do I grupy inwalidzkiej.

3.     Inwalidzie wojennemu przysługuje prawo do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej, z zastrzeżeniem ust. 4.

4.      Inwalidzie wojennemu zaliczonemu do I grupy inwalidów przysługuje prawo do ulgi 78 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej.

5.      Do ulgi w wysokości 78 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej uprawniony jest przewodnik towarzyszący w podróży inwalidzie wojennemu zaliczonemu do I grupy inwalidzkiej.

6.      Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów, o których mowa w ust. 3-5.

Art. 3 zmienił art. 153 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 65, poz. 385 z późn. zm.), który teraz ma taką treść:

Studentom przysługuje prawo do korzystania z 50 proc. ulgi w opłatach za przejazdy środkami komunikacji miejskiej.

Art. 4 zmodyfikował art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950 z późn. zm.). Obecnie pkt 1 brzmi:

.         ulga w wysokości 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej.

Do art. 20 dodano też ust. 5a:

Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 1.

Nowe przepisy wchodzą w życie 31 stycznia tego roku; w ujednoliconym tekście są zaznaczone tłustym drukiem.

Oto ujednolicona wersja ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego.

Art. 1. 1. Ustawa reguluje uprawnienia do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego w regularnych przewozach osób, wykonywanych przez uprawnionych przewoźników kolejowych i autobusowych.

2. Przepisów ustawy nie stosuje się do komunikacji miejskiej.

Art. 1a. 1. Uprawnienia do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego przysługują wyłącznie w 2 klasie pociągów i nie są uwzględniane przy pobieraniu należności za przejazd w 1 klasie.

2. Ilekroć w ustawie jest mowa o osobach niezdolnych do samodzielnej egzystencji - należy przez to rozumieć osoby całkowicie niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albo posiadające znaczny stopień niepełnosprawności, w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych, bądź inwalidów I grupy, jeżeli orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidzkiej nie utraciło mocy.

Art. 1b. 1. Przepisów ustawy nie stosuje się do:

1)  osób, którym jednostki sektora rządowego i samorządowego oraz podmioty i instytucje spoza sektora publicznego wykupiły od przewoźnika legitymacje i bilety uprawniające do ulgowych przejazdów,

2)      osób, którym przewoźnik przyznał, w ramach własnej strategii handlowej, ulgi i zniżki taryfowe o charakterze komercyjnym,

3)    pracowników firm przewozowych kolejowych i autobusowych, emerytów, rencistów tych firm i najbliższych członków ich rodzin,

4)      pracowników przewoźników kolejowych odbywających służbowe przejazdy na podstawie zezwoleń, o których mowa w odrębnych przepisach, uprawniających do służbowego przebywania podczas jazdy w kabinach podróżnych pojazdów trakcyjnych nie przeznaczonych dla podróżnych,

5)      pasażerów odbywających podróż pociągami EuroCity, EuroNight i InterCity w komunikacji krajowej i międzynarodowej, Powrót na początek strony

6)      pasażerów w komunikacji autobusowej przyspieszonej, pospiesznej i ekspresowej.

2. Wielkość ulg i zniżek taryfowych, o których mowa w ust. 1 pkt 2, nie może wynosić 78 proc., 49 proc. i 37 proc., stanowić wielokrotności tych liczb oraz nie może być przez nie podzielna.

Art. 2. 1. Do ulgi 100 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego, w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione następujące osoby:

1)      dzieci w wieku do 4 lat,

2)      umundurowani funkcjonariusze Straży Granicznej w czasie wykonywania czynności służbowych, związanych z ochroną granicy państwowej, a także w czasie konwojowania osób zatrzymanych, służby patrolowej oraz wykonywania czynności związanych z kontrolą ruchu granicznego,

3)      funkcjonariusze celni w czasie wykonywania czynności służbowych kontroli celnej w ruchu granicznym,

4)      umundurowani funkcjonariusze Policji w czasie konwojowania osób zatrzymanych lub chronionego mienia, przewożenia poczty specjalnej, służby patrolowej oraz udzielania pomocy lub asystowania przy czynnościach organów egzekucyjnych,

5)      żołnierze Żandarmerii Wojskowej oraz wojskowych organów porządkowych, wykonujący czynności urzędowe patrolowania i inne czynności służbowe w środkach transportu zbiorowego,

6)      przewodnik lub opiekun towarzyszący w podróży osobie niewidomej lub ociemniałej albo osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji.

2. Do ulgi 100 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu autobusowego są uprawnione dzieci do lat 4, pod warunkiem niekorzystania przez dziecko z oddzielnego miejsca do siedzenia. Powrót na początek strony

 

3. Do ulgi 78 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione osoby wymienione w ust. 1 pkt 2-6.

4. Do ulgi 78 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione następujące osoby:

1)     jedno z rodziców lub opiekun towarzyszący dzieciom i młodzieży dotkniętej inwalidztwem lub niepełnosprawnej; uprawnienie to obejmuje wyłącznie przejazd z miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu do przedszkola, szkoły, szkoły wyższej, placówki opiekuńczo-wychowawczej, placówki oświatowo-wychowawczej, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego, specjalnego ośrodka wychowawczego, ośrodka umożliwiającego dzieciom i młodzieży spełnianie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, ośrodka rehabilitacyjno-wychowawczego, domu pomocy społecznej, ośrodka wsparcia, zakładu opieki zdrowotnej, poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, i z powrotem,

2)      żołnierze odbywający niezawodową służbę wojskową, z wyjątkiem służby okresowej i nadterminowej, oraz osoby spełniające obowiązek tej służby w formach równorzędnych.

5. Do ulgi 78 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych lub miesięcznych imiennych, są uprawnione dzieci i młodzież dotknięte inwalidztwem lub niepełnosprawne; uprawnienie to obejmuje wyłącznie przejazd z miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu do przedszkola, szkoły, szkoły wyższej, placówki opiekuńczo-wychowawczej, placówki oświatowo -wychowawczej, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego, specjalnego ośrodka wychowawczego, ośrodka umożliwiającego dzieciom i młodzieży spełnianie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, ośrodka rehabilitacyjno -wychowawczego, domu pomocy społecznej, ośrodka wsparcia, zakładu opieki zdrowotnej, poradni psychologiczno -pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, i z powrotem.  Powrót na początek strony

 

Art. 3. Do dwóch przejazdów w ciągu roku z ulgą 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych uprawnieni są emeryci i renciści oraz ich współmałżonkowie, na których pobierane są dodatki rodzinne.

Art. 4. 1. Do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych oraz autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione następujące osoby:

1)      dzieci w wieku powyżej 4 lat do rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej,

2)      niezdolne do samodzielnej egzystencji.

2. Do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych oraz autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych lub miesięcznych imiennych, są uprawnione osoby niewidome lub ociemniałe.

3. Do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione następujące osoby:

1)    dzieci i młodzież w okresie od rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej do ukończenia gimnazjum, szkoły ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej - publicznej lub niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej, nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia,

2)      studenci do ukończenia 26 roku życia.

4. Do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione następujące osoby:

1)     nauczyciele szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych - publicznych lub niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, Powrót na początek strony

2)      nauczyciele akademiccy.  

5. Do ulgi 49 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, na podstawie imiennych biletów miesięcznych, z miejsca zamieszkania do szkoły, szkoły wyższej i z powrotem, uprawnione są osoby wymienione w ust. 3.

Art. 5. 1. Do ulgi 49 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego autobusowego, z miejsca zamieszkania do szkoły, szkoły wyższej i z powrotem, na podstawie biletów imiennych miesięcznych szkolnych, są uprawnione następujące osoby:

1)    dzieci i młodzież w okresie od rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej do ukończenia gimnazjum, szkoły ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej - publicznej lub niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej, nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia,

2)      studenci do ukończenia 26 roku życia.

2. Do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego autobusowego, z miejsca zamieszkania do szkoły, szkoły wyższej i z powrotem, na podstawie biletów imiennych miesięcznych, są uprawnione następujące osoby:

1)      nauczyciele szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych - publicznych lub niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, Powrót na początek strony

2)      nauczyciele akademiccy.  

Art. 6. 1. Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 i 6, ust. 2, ust. 3 - w zakresie dotyczącym osób wymienionych w ust. 1 pkt 6, ust. 4 pkt 1, ust. 5 oraz art. 3-5.

2. Minister właściwy do spraw wewnętrznych, w porozumieniu z ministrem obrony narodowej oraz ministrem właściwym do spraw transportu, określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje dokumentów poświadczających uprawnienie do korzystania z ulgowych przejazdów osób, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2-5, ust. 3 - w zakresie dotyczącym osób wymienionych w ust. 1 pkt 2-5, oraz ust. 4 pkt 2.

Art. 7. 1. Znosi się wszelkie uprawnienia do bezpłatnych i ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, przewidziane w dotychczasowych przepisach prawa oraz postanowieniach układów zbiorowych pracy, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Przepis ust. 1 nie dotyczy osób, których uprawnienia do bezpłatnych albo ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego reguluje:

1)      ustawa z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. nr 13, poz. 68, z 1990 r. nr 36, poz. 206, z 1991 r. nr 104, poz. 450, z 1992 r. nr 21, poz. 84, z 1993 r. nr 129, poz. 602, z 1994 r. nr 10, poz. 37, z 1995 r. nr 4, poz. 17 i nr 138, poz. 681, z 1996 r. nr 136, poz. 636, z 1997 r. nr 28, poz. 153, z 1998 r. nr 106, poz. 668 i nr 162, poz. 1118 oraz z 2001 r. nr 81, poz. 877),

2)      ustawa z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950, z 1998 r. nr 37, poz. 204, nr 106, poz. 668 i nr 162, poz. 1118, z 1999 r. nr 38, poz. 360 i nr 77, poz. 862, z 2000 r. nr 12, poz. 136 oraz z 2001 r. nr 98, poz. 1070 i nr 154, poz. 1788).

3. Przepisy ustawy nie naruszają przepisu art. 43 ustawy z 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. nr 73, poz. 350 i nr 137, poz. 638, z 1997 r. nr 28, poz. 153, nr 98, poz. 604, nr 106, poz. 679, nr 121, poz. 770 i nr 160, poz. 1080, z 1998 r. nr 162, poz. 1118, z 1999 r. nr 52, poz. 527 i 528, z 2000 r. nr 6, poz. 69 oraz z 2001 r. nr 94, poz. 1032 i nr 138, poz. 1567). Powrót na początek strony

Art. 8. skreślony.

Art. 8a. 1. Finansowanie ustawowych uprawnień do ulgowych przejazdów należy do zadań samorządów województw, jako zadanie z zakresu administracji rządowej.

2. Samorządy województw przekazują przewoźnikom, wykonującym krajowe autobusowe przewozy pasażerskie, dopłaty do tych przewozów z tytułu stosowania obowiązujących ustawowych ulg w przewozach pasażerskich.

2a. Kwotę dopłaty, o której mowa w ust. 2, stanowi różnica pomiędzy wartością sprzedaży biletów obliczoną według cen nie uwzględniających ustawowych ulg a wartością sprzedaży tych biletów w cenach uwzględniających te ulgi. Przy określaniu wielkości dopłaty nie uwzględnia się podatku od towarów i usług.

3. Dopłaty, o których mowa w ust. 2, przekazywane są przewoźnikom wykonującym krajowe autobusowe przewozy pasażerskie na zasadach określonych w umowach między samorządami województw a wymienionymi podmiotami.

4. Przewoźnicy wykonujący krajowe przewozy pasażerskie są zobowiązani do stosowania kas rejestrujących, które umożliwiają określenie kwoty dopłat, o których mowa w ust. 2 i 2a.

5. Zmiany w programach pracy kas rejestrujących, uwzględniających zasady określone w ust. 2a i 4, wymagają uzyskania opinii ministra właściwego do spraw finansów

6. Zasad finansowania określonych w ust. 1-5 nie stosuje się do przejazdów dzieci do lat 4 objętych ulgą 100 proc.

Art. 8b. Przewoźnicy kolejowi, wykonujący krajowe przewozy pasażerskie, otrzymują z tytułu obowiązujących ustawowych ulg dotację przedmiotową na podstawie art. 22 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. nr 96, poz. 591 oraz z 1998 r. nr 106, poz. 668).

Art. 9. 1. Tracą moc dotychczasowe przepisy oraz postanowienia układów zbiorowych pracy w sprawach unormowanych w ustawie. Powrót na początek strony

2. W szczególności tracą moc:

1)      art. 49 ustawy z 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. nr 46, poz. 210 z późn. zm.),

2)      art. 30 ustawy z 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 1984 r. nr 29, poz. 149 z późn. zm.),

3)      art. 13 ustawy z 17 lutego 1960 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 1970 r. nr 4, poz. 35 z późn. zm.),

4)      art. 69 pkt 2 i art. 133 pkt 2 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1992 r. nr 4, poz. 16 z późn. zm.),

5)      art. 61 ust. 1 pkt 3 ustawy z 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1992 r. nr 8, poz. 31 z późn. zm.),

6)      art. 49 ustawy z 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. nr 29, poz. 139 z późn. zm.),

7)      art. 62 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. nr 3, poz. 19 z późn. zm.),

8)      art. 25 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. nr 31, poz. 214 z późn. zm.),

9)      art. 59 ust. 1 ustawy z 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. z 1991 r. nr 44, poz. 194 z późn. zm.),

10)  art. 74 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. nr 30, poz. 179 z późn. zm.),

11)  art. 61 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa (Dz. U. nr 30, poz. 180 z późn. zm.),

12)  art. 120 i 153 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 65, poz. 385 z późn. zm.),

13)  art. 78 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. nr 78, poz. 462 z późn. zm.),

14)  art. 64 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. nr 88, poz. 400 z późn. zm.),

15)  art. 46 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 ustawy z 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. nr 101, poz. 444 z późn. zm.),

16)  art. 17 ust. 2 pkt 3 ustawy z 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. nr 114, poz. 492 z późn. zm.),

17)  art. 112 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. nr 95, poz. 425 z późn. zm.).

Art. 10. 1. Właściwi ministrowie w terminie do 31 sierpnia 1992 r. przeprowadzą rokowania ze związkami zawodowymi, co do zasad i zakresu wykupu uprawnień, które znosi się na mocy niniejszej ustawy.

2. Rada Ministrów przedstawi Sejmowi wraz z projektem ustawy budżetowej na 1993 r. informację o wynikach rokowań, o których mowa w ust. 1, oraz o proponowanych rozwiązaniach prawnych w tym zakresie.

Art. 11. (Stanowił, że ustawa wchodzi w życie 1 stycznia 1993 r., z tym, że art. 10 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia)


    Dokumentami, poświadczającymi uprawnienia do 2 przejazdów w roku z ulgą, przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego, dla emerytów i rencistów oraz ich współmałżonków, na których pobierane są dodatki rodzinne, są zaświadczenia wydane przez:
Powrót na początek strony

1) terenowe jednostki Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów,
2) regionalne komisje emerytów i rencistów NSZZ "Solidarność",
3) Niezależny Krajowy Związek Zawodowy w Polsce "Solidarność Weteranów Pracy",
4) Zarząd Główny i oddziały terenowe Stowarzyszenia Emerytów i Rencistów ,,Solidarność - 80",
5) wojewódzkie i regionalne rady weteranów pracy Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych,
6) Niezależny Związek Przyszłych i Obecnych Emerytów i Rencistów ,,Weterani Pracy",
7) oddziały wojewódzkie Stowarzyszenia Emerytów i Rencistów Resortu Spraw Wewnętrznych,
8) zarządy i koła Związku Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego,
9) okręgowe sekcje emerytów i rencistów Związku Nauczycielstwa Polskiego,
10) Związek Zawodowy Pracowników Najwyższej Izby Kontroli,
11) Komisję Krajową i zarządy regionów Chrześcijańskiego Związku Zawodowego ,,Solidarność" im. Księdza
Jerzego Popiełuszki,
12) zarządy wojewódzkie Związku Emerytów i Rencistów Pożarnictwa Rzeczypospolitej Polskiej,
13) oddziały wojewódzkie Związku Żołnierzy Ludowego Wojska Polskiego,
14) terenowe jednostki Krajowego Związku Emerytów i Rencistów Służby Więziennej.

    Dokumentami, poświadczającymi uprawnienia do ulgi, przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego i autobusowego, dla osób niewidomych lub ociemniałych, są odpowiednio:

1) orzeczenie lub wypis z treści orzeczenia komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia,

2) wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS,

3) orzeczenie zespołu orzekającego o stopniu niepełnosprawności lub legitymacja osoby niepełnosprawnej wystawiona przez uprawniony organ,

4) legitymacja Polskiego Związku Niewidomych, 

5) legitymacja Związku Ociemniałych Żołnierzy Rzeczypospolitej Polskiej, stwierdzające inwalidztwo, niezdolność do pracy albo niepełnosprawność z powodu stanu narządu wzroku.

Powrót na początek strony
 

Osoby niepełnosprawne w szkole

    Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 z późn. zm.) przewiduje, że w zależności od specjalnych potrzeb edukacyjnych oraz rodzaju i stopnia niepełnosprawności dzieci i młodzieży (w szczególności dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo, z wadami widzenia, przewlekle chorych, niepełnosprawnych ruchowo) mogą być organizowane następujące placówki oświatowe:

    Świadczenia - Uczniowie niepełnosprawni mają prawo do następujących świadczeń:

     Obowiązkiem gminy jest zapewnienie takiego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci niepełnosprawnych, uczęszczających do publicznych szkół podstawowych i gimnazjów (ustawa z dn. 25 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty - Dz.U. z 1998 r. Nr 117, poz. 759).

    Nauczanie - Istotną formą rehabilitacji społecznej dzieci i młodzieży niepełnosprawnych jest nauczanie i wychowanie integracyjne (zarządzenie MEN Nr 29 z dn. 4 października 1993 r. - Dz.U. MEN Nr 9, poz. 36). Jego podstawową zasadą jest przekonanie, że wszystkie dzieci w miarę możliwości powinny uczyć się razem, niezależnie od doświadczanych przez nie trudności oraz różnic.

    Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi mogą realizować obowiązek szkolny zarówno w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, jak i integracyjnych, przy dostosowaniu treści, metod oraz organizacji pracy do potrzeb edukacyjnych i możliwości rozwojowych uczniów. Szkoły integracyjne, dzięki właściwemu programowi nauczania, organizacji pracy dydaktyczno-wychowawczej oraz dostosowaniu stylu i tempa uczenia się - z uwzględnieniem zróżnicowanych potrzeb edukacyjnych swoich uczniów - winny zapewniać każdemu możliwość odpowiedniego kształcenia.

    Ocena pracy uczniów - Niepełnosprawność uczniów, poza uczniami szkół specjalnych dla dzieci upośledzonych w stopniu umiarkowanym i znacznym, może być uwzględniana (zgodnie z zarządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 września 1992 r. w sprawie zasad oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów w szkołach publicznych dla dzieci i młodzieży... - Dz. Urz. MEN nr 7 poz. 32) w następujących sytuacjach:



Usługi poradni psychologiczno-pedagogicznych dla osób niepełnosprawnych


    Zgodnie z rozporządzeniem z dnia 11 czerwca 1993 r. MEN w sprawie organizacji i zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz innych publicznych poradni specjalistycznych (Dz.U. Nr 67, poz. 322):

   Celem publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych jest:

    Zasady świadczenia pomocy - Poradnia udziela pomocy przedszkolom, szkołom i placówkom znajdującym się na terenie jej działania. Z pomocy poradni mogą korzystać dzieci, młodzież i ich rodzice lub opiekunowie zamieszkali poza terenem jej działania, z wyjątkiem spraw wymagających postępowania orzekającego i kwalifikującego.

    Dzieci z odchyleniami i zaburzeniami rozwojowymi oraz dzieci z zaburzeniami zachowania, wobec których stosowane przez nauczyciela różne formy opieki i pomocy nie przynoszą pożądanych wyników, powinny zostać przez przedszkole, szkołę lub placówkę skierowane do poradni celem uzyskania diagnozy oraz określenia odpowiednich form terapii, kształcenia i opieki.

    Korzystanie z pomocy udzielanej przez poradnie jest dobrowolne i nieodpłatne.

    Zespoły orzekające - powoływane przez dyrektora poradni zespoły orzekające prowadzą postępowania orzekające i kwalifikujące do odpowiednich form kształcenia i opieki.


       Zadaniem zespołów jest orzekanie i kwalifikowanie:

 


         Ułatwienia w korzystaniu z bibliotek i usług pocztowych

   Ułatwienia w korzystaniu z bibliotek - Osoby niepełnosprawne (ze szczególnym uwzględnieniem osób niewidomych) mogą m.in. korzystać z bibliotek dostosowanych do potrzeb ich niepełnosprawności. Obsługę biblioteczną niewidomych zapewnia Centralna Biblioteka Niewidomych (na podstawie art. 25 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach - Dz.U. Nr 85, poz. 539 z późn. zm.), która ponadto koordynuje działalność pokrewnych bibliotek i instytucji.

    Ułatwienia pocztowe - Podmioty świadczące usługi telekomunikacyjne lub pocztowe o charakterze powszechnym mają obowiązek zapewnić osobom niepełnosprawnym dostęp do świadczonych usług co najmniej w zakresie określonym przez Ministra Łączności w drodze rozporządzenia (art. 6 ustawy z dnia 23 listopada 1990 r. o łączności - Dz.U. Nr 117, poz. 564, z późn. zm.).
Powrót na początek strony

   Podmioty te muszą zapewniać:

1) dostosowanie placówek świadczenia usług pocztowych lub telekomunikacyjnych o charakterze powszechnym do obsługi osób niepełnosprawnych oraz wydzielenie w tych placówkach stanowisk przystosowanych do obsługi tych osób,

2) oznaczenia odpowiednimi piktogramami,

3) utworzenie służb pośredniczących w świadczeniu usług pocztowych lub telekomunikacyjnych o charakterze powszechnym dla osób niepełnosprawnych,

4) publikowanie informacji o:

a) stosowanych przez podmiot ulgach i udogodnieniach dla osób niepełnosprawnych,

b) aktualnie świadczonych przez podmiot usługach dla osób niepełnosprawnych,

c) organizacjach, instytucjach i służbach, pośredniczących w świadczeniu usług pocztowych lub telekomunikacyjnych osobom niepełnosprawnym.

    Inne ułatwienia w zakresie usług pocztowych - Zapewnienie dostępu osobom niepełnosprawnym do świadczonych usług pocztowych o charakterze powszechnym (§ 3 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 21 października 1996 r. w sprawie określenia zakresu dostępu osób niepełnosprawnych do świadczonych usług pocztowych lub telekomunikacyjnych o charakterze powszechnym - Dz.U. Nr 127, poz. 598), polega w szczególności na:

1) umieszczaniu skrzynek pocztowych w sposób umożliwiający korzystanie z nich osobie niepełnosprawnej poruszającej się na wózku inwalidzkim,

2) doręczaniu osobie niepełnosprawnej, na jej żądanie i bez pobierania dodatkowych opłat, przesyłek listowych, listów wartościowych, paczek pocztowych i przekazów pocztowych bezpośrednio pod wskazany przez nadawcę adres, z pominięciem skrzynki do doręczania korespondencji oraz bez konieczności odbierania przesyłek w placówce oddawczej, z zastrzeżeniem ust. 2,

3) przyjmowaniu przez listonosza od osoby niepełnosprawnej prawidłowo opłaconej zwykłej przesyłki listowej.


    Uprawnienia, o których mowa w pkt 2 i 3, przysługują osobie niepełnosprawnej z uszkodzeniem narządu ruchu powodującym konieczność korzystania z wózka inwalidzkiego albo z uszkodzeniem narządu wzroku, zakwalifikowanej do pierwszej grupy inwalidzkiej.Powrót na początek strony

 


                     Usługi telekomunikacyjne dla osób niepełnosprawnych

    Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 21 października 1996 r. w sprawie określenia zakresu dostępu osób niepełnosprawnych do świadczonych usług pocztowych lub telekomunikacyjnych o charakterze powszechnym (Dz.U. Nr 127, poz. 598), zapewnienie dostępu osobom niepełnosprawnym do świadczonych usług telekomunikacyjnych o charakterze powszechnym, z zastrzeżeniem ust. 2, polega w szczególności na:

1) stosowaniu 50% ulgi w opłacie za uzyskanie dostępu do sieci telekomunikacyjnej, wraz z zainstalowaniem telefonicznego urządzenia końcowego, oraz takiej samej ulgi w miesięcznej opłacie abonamentowej,

2) zawieraniu umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych o charakterze powszechnym w pierwszej kolejności z osobami niepełnosprawnymi,

3) dostarczeniu, na żądanie i koszt abonenta będącego osobą niepełnosprawną, telefonicznego urządzenia końcowego, dostosowanego do korzystania z tego urządzenia przez osobę niepełnosprawną,

4) instalowaniu publicznych aparatów telefonicznych przystosowanych do korzystania przez osoby niepełnosprawne, w zakresie nie mniejszym niż określony w załączniku do rozporządzenia,


5) umieszczaniu publicznych aparatów telefonicznych w sposób umożliwiający korzystanie z nich osobie niepełnosprawnej, poruszającej się na wózku inwalidzkim,

6) oznakowaniu aparatów telefonicznych, o których mowa w pkt 4 i 5, w sposób umożliwiający ich lokalizację przez osoby ociemniałe oraz oznakowanie piktogramami, określającymi rodzaje niepełnosprawności, do których są przystosowane,

7) zainstalowaniu w każdym mieście o liczbie mieszkańców większej niż 20 tysięcy, położonym na obszarze, na którym podmiot świadczy usługi telekomunikacyjne o charakterze powszechnym, co najmniej jednego tekstofonu przynajmniej w jednej placówce świadczenia usług telekomunikacyjnych,

8) umieszczaniu w wykazie abonentów (książce telefonicznej) informacji o miejscach zainstalowania tekstofonów i wideotelefonów oraz o abonentach posiadających tekstofony lub wideotelefony - za ich zgodą,

9) oznaczaniu kart telefonicznych w sposób pozwalający na samodzielne, prawidłowe posługiwanie się nimi przez osoby ociemniałe.

   Udogodnienia lub ulgi, o których mowa w pkt 1-3:Powrót na początek strony

1) przysługują osobie niepełnosprawnej z uszkodzeniem narządu słuchu lub mowy w stopniu powodującym konieczność korzystania z tekstofonu lub wideotelefonu albo z uszkodzeniem narządu wzroku, zakwalifikowanej do pierwszej grupy inwalidzkiej,

2) przysługują również prawnemu opiekunowi osoby niepełnosprawnej, o której mowa w pkt 1, albo pozostającemu z tą osobą niepełnosprawną we wspólnym gospodarstwie domowym wstępnemu albo zstępnemu, będącemu abonentem sieci telekomunikacyjnej lub ubiegającemu się o podpisanie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych o charakterze powszechnym,

3) dotyczą tylko jednego telefonicznego urządzenia końcowego w gospodarstwie domowym, w którym pozostaje osoba niepełnosprawna, o której mowa w pkt 1.

    Przystosowanie aparatów - Likwidacja barier w tym zakresie to także odpowiednie przystosowanie publicznych aparatów telefonicznych do korzystania przez osoby niepełnosprawne. 

        Aparaty te powinny posiadać co najmniej:

1) wzmacniacz słuchawkowy z możliwością regulacji wzmocnienia,

2) pętlę indukcyjną w słuchawce,

3) gniazdo do podłączenia tekstofonu,

4) klawiaturę wybiorczą co najmniej z jednym przyciskiem wyróżnionym w sposób umożliwiający jego rozpoznanie przez osoby ociemniałe (w przypadku wyróżnienia tylko jednego przycisku, powinien to być przycisk oznaczony numerem pięć),

5) wlot karty lub monety, oznaczony w sposób umożliwiający identyfikację jego położenia przez osoby ociemniałe,

            zapowiedzi słowne informacji sygnalizowanych sygnałami świetlnymi lub na wyświetlaczu aparatu.Powrót na początek strony


Prawo do kultury fizycznej osób niepełnosprawnych
 

    Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej (Dz. U. Nr 25, poz. 113 z późn. zm.) kultura fizyczna jest częścią kultury narodowej, chronionej przez prawo. Obywatele, bez względu na wiek, płeć, wyznanie, rasę oraz stopień i rodzaj niepełnosprawności korzystają z równego prawa do różnych form kultury fizycznej.

    Obiekty sportowe - Ustawa zobowiązuje inwestorów, by w założeniach budowlanych oraz modernizacyjnych obiektów sportowych uwzględniali wymagania bezpieczeństwa i higieny oraz warunki umożliwiające korzystanie z tych obiektów przez osoby niepełnosprawne (art. 51 ust. 1).

    Sport - Zasady uprawiania sportu przez osoby niepełnosprawne określają przepisy statutów i regulaminów organizacji krajowych i międzynarodowych zajmujących się sportem osób niepełnosprawnych (art. 23 ust. 2).

    Polski Komitet Paraolimpijski - W celu zapewnienia udziału reprezentacji polskich sportowców niepełnosprawnych w igrzyskach paraolimpijskich oraz reprezentowania kraju w Międzynarodowym Komitecie Paraolimpijskim ma zostać utworzony Polski Komitet Paraolimpijski, który będzie związkiem stowarzyszeń i innych osób prawnych, których celem statutowym jest organizacja, upowszechnianie oraz działalność na rzecz rozwoju sportu osób niepełnosprawnych (art. 12).

    Do czasu powstania Polskiego Komitetu Paraolimpijskiego zadania i uprawnienia wykonuje Polski Związek Sportu
Niepełnosprawnych ,,START" w Warszawie (Zarządzenie Prezesa Urzędu Kultury Fizycznej z dnia 12 lipca 1996 r.(M.P. Nr 46, poz. 449)). Jest on uprawniony do reprezentowania kraju w Międzynarodowym Komitecie Paraolimpijskim oraz wobec narodowych komitetów paraolimpijskich, a także wobec innych organizacji międzynarodowych zajmujących się sportem niepełnosprawnych.Powrót na początek strony

    Do zadań PZSN ,,START" należy:

1) organizacja, upowszechnianie oraz działalność na rzecz rozwoju sportu niepełnosprawnych,

2) opracowywanie rocznych i wieloletnich programów działań w celu zapewnienia udziału reprezentacji kraju w igrzyskach paraolimpijskich, uzgadnianie ich z Urzędem Kultury Fizycznej i Turystyki, zwanym dalej ,,Urzędem", oraz koordynowanie tych programów i nadzór nad ich realizacją,

3) ustalanie, w porozumieniu z Urzędem, reprezentacji kraju na igrzyska paraolimpijskie i zapewnienie jej uczestnictwa w zawodach,

4) dokonywanie analiz i ocen wyników szkolenia reprezentacji oraz jej udziału w igrzyskach i przygotowywanie sprawozdań i wniosków w tym zakresie dla Urzędu,

5) koordynowanie prac zespołu szkoleniowców przygotowujących reprezentacje kraju do igrzysk paraolimpijskich oraz wydawanie w tym zakresie materiałów metodyczno-szkoleniowych i propagandowych,

6) przygotowywanie, do zatwierdzenia przez Urząd, planów finansowych i rozliczeń kosztów realizacji powierzonych zadań,

7) bieżąca współpraca z organizacjami międzynarodowymi.
Powrót na początek strony

 



Uprawnienia osób niepełnosprawnych w poszukiwaniu pracy

    Osoby niepełnosprawne mogą zwrócić się do powiatowego urzędu pracy o pomoc w uzyskaniu zatrudnienia, informacji o wolnych miejscach pracy, a także o skorzystanie z poradnictwa zawodowego, szkolenia lub przekwalifikowania (§ 7 pkt 6 - rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 21 marca 1995 r. w sprawie organizacji, szczegółowych zasad i zakresu działania Krajowego Urzędu Pracy oraz wojewódzkich i rejonowych urzędów pracy. - Dz. U. Nr 38, poz. 187 z późn. zm.)

    Osoba niepełnosprawna zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna lub poszukująca pracy i nie pozostająca w zatrudnieniu może:

                                                         W miejscu pracy

    Prawo do niedyskryminacji - Szczególnym prawem osób niepełnosprawnych w pracy jest ich niezbywalne prawo do niedyskryminacji. Zgodnie z art. 112 Kodeksu pracy niedopuszczalna jest jakakolwiek dyskryminacja w stosunkach pracy, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, narodowość, przekonania, zwłaszcza polityczne lub religijne, oraz przynależność związkową (Dz.U. Nr 21, poz. 94).

    Uprawnienia w zakresie czasu pracy - Osoby niepełnosprawne mają prawo do skróconego czasu pracy bez obniżenia wynagrodzenia (art. 15 ust. 1 i 2 oraz art. 18 ustawy z dn. 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji...). Czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo.

    W przypadku osoby zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Osoba taka nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych, z wyjątkiem osób zatrudnionych przy pilnowaniu i tych, które otrzymały zgodę lekarza ( art. 15 ust. 3 i art. 16 ust. 1 ustawy).

    Przerwa w pracy - Osoba niepełnosprawna ma prawo do przerwy w pracy, na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek, wynoszącej 30 minut (art. 17 ustawy).


    Urlop - Osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni (art. 19 ustawy).

    Zwolnienie z pracy - Osoba zaliczona do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ma również prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia (art. 20 ustawy):

    Uprawnienie do szkolenia zawodowego i przekwalifikowania - Osoba niepełnosprawna ma możliwość przekwalifikowania lub podwyższenia kwalifikacji w ramach szkolenia zawodowego organizowanego przez: pracodawcę ( art. 41 ust. 1 ustawy z dn. 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji...), a w przypadku osób niepełnosprawnych będących w okresie wypowiedzenia umowy o pracę z przyczyn dotyczących pracodawcy, przez powiatowy urząd pracy (art. 38 ust. 2 ustawy z dn. 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji...).

    Osoba z orzeczeniem wydanym przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o częściowej niezdolności do pracy i celowości przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie, posiada uprawnienie:

    Uprawnienie do zmiany stanowiska pracy - jeśli w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej pracownik utracił zdolność do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku ma on możliwość uzyskania odpowiednio zorganizowanego przez pracodawcę stanowiska pracy (art. 14 ustawy z dn. 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji... ).

    Uprawnienie do rehabilitacji w zakładzie pracy - osoba niepełnosprawna będąca pracownikiem zakładu pracy chronionej ma możliwość korzystania ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (art. 33 ust. 4 ustawy z dn. 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji... ).


                                                           We własnym zakładzie pracy

    Osoba niepełnosprawna prowadząca działalność gospodarczą albo własne lub dzierżawione gospodarstwo rolne może otrzymać dofinansowanie ze środków PFRON do wysokości 50% oprocentowania kredytu bankowego zaciągniętego na kontynuowanie działalności (art. 13 ustawy z dn. 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji... ).
Powrót na początek strony

 




Uprawnienia osób niepełnosprawnych w lokalu wyborczym

Osoby niepełnosprawne mają szczególne uprawnienia ułatwiające im korzystanie z niektórych praw politycznych:

    Osoby niepełnosprawne mogą korzystać przy głosowaniu z pomocy innych osób (z wyłączeniem członków komisji i mężów zaufania, nie będących członkami obwodowej komisji wyborczej i mężami zaufania kandydatów.

                                                                           W sądzie
    Osoby niepełnosprawne mogą być reprezentowane przed sądem przez organizacje społeczne (ze szczególnym uwzględnieniem organizacji zrzeszających emerytów, rencistów i inwalidów, kombatantów i osoby represjonowane lub osoby niepełnosprawne oraz organizacje zajmujące się udzielaniem pomocy tym osobom) - zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lipca 1991 r. w sprawie ustalenia wykazu organizacji społecznych uprawnionych do działania przed sądami w imieniu lub na rzecz obywateli. (M.P. Nr 22, poz. 155).Powrót na początek strony



                  Uprawnienia osób niepełnosprawnych w prawie podatkowym


    Osobom niepełnosprawnym przysługują szczególne uprawnienia w zakresie prawa podatkowego:

    Zwolnienia od podatku dochodowego - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 z późn. zm. ) wolne są od podatku dochodowego:

    Odliczenia od dochodu - obliczając wysokość podatku, osoby niepełnosprawne lub ich opiekunowie, mają możliwośćPowrót na początek strony odliczenia od dochodu następujących kwot:

    Wydatki rehabilitacyjne szczegółowo reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 marca 1995 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. (Dz.U. Nr 35, poz. 173 z późn. zm.).   Określa ono, które z wydatków poniesionych przez podatnika będącego osobą niepełnosprawną lub podatnika, na którego utrzymaniu są osoby niepełnosprawne, uważa się za wydatki rehabilitacyjne. Są to, zgodnie z § 8 ust. 1, wydatki na:

  • osoby niepełnosprawnej - karetką transportu sanitarnego,

  • osoby niepełnosprawnej, zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa, oraz dzieci niepełnosprawnych do lat 16 - również innymi środkami transportu niż wymienione w lit. a)13a)

14) odpłatne przejazdy środkami transportu publicznego związane z pobytem na:

    Wydatki na cele rehabilitacyjne, podlegają odliczeniu od dochodu, jeżeli nie były finansowane ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych lub Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych albo nie zostały zwrócone podatnikowi w jakiejkolwiek innej formie. W przypadku gdy wydatki były częściowo finansowane z tych funduszy, odlicza się różnicę pomiędzy poniesionymi wydatkami a kwotą sfinansowaną z zakładowego albo państwowego funduszu rehabilitacji lub zwróconą z jakichkolwiek środków.

    Podstawą do odliczenia wydatków poniesionych na cele rehabilitacyjne jest posiadanie dowodu poniesienia tych wydatków, z wyjątkiem wydatków, o których mowa w pkt 7, 8 i 13a (opłacenie przewodników osób niewidomych, utrzymanie przez osoby niewidome psa przewodnika, używanie samochodu osobowego przez osobę niepełnosprawną zaliczoną do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności).

    Warunkiem wszystkich odliczeń jest posiadanie przez osobę, której dotyczy wydatek:

1) orzeczenia o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności, określonych w odrębnych przepisach, lub

2) decyzji przyznającej rentę z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy albo rentę szkoleniową, albo

3) orzeczenia o rodzaju i stopniu niepełnosprawności osoby, która nie ukończyła 16 roku życia, wydanego na podstawie odrębnych przepisów.

    Przepisy powyższe, dotyczące odpisów podatkowych stosuje się odpowiednio do podatników, na których utrzymaniu pozostają następujące osoby niepełnosprawne: współmałżonek, dzieci własne i przysposobione, dzieci obce przyjęte na wychowanie, pasierbowie, rodzice, rodzice współmałżonka, rodzeństwo, ojczym, macocha, zięciowie i synowe - jeżeli w roku podatkowym dochody tych osób niepełnosprawnych nie przekraczają dwunastokrotności kwoty najniższego wynagrodzenia pracowników za grudzień roku poprzedzającego rok podatkowy.Powrót na początek strony

 

                                                   Dodatki mieszkaniowe

    Dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom mieszkającym w lokalach, do którego posiadają tytuł prawny, jeśli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku nie przekracza 150% najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 100 % w gospodarstwie wieloosobowym (ustawa z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkalnych, Dz.U. Nr 120, poz. 787 ).

    Przyznanie dodatku jest uwarunkowane spełnieniem norm dotyczących powierzchni użytkowej lokalu w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego. Ta ,,normatywna powierzchnia użytkowa" nie może przekraczać:

    a w razie zamieszkiwania w lokalu większej liczby osób dla każdej kolejnej osoby zwiększa się normatywną powierzchnię użytkową o 5 m2.

    Jeżeli w lokalu mieszka osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku inwalidzkim, wówczas normy powierzchni użytkowej określone w art. 42 ust. 1 podwyższa się o 10 m kw.

    Dodatek mieszkaniowy nie przysługuje, jeżeli powierzchnia użytkowa zajmowanego lokalu przekracza powierzchnię normatywną o więcej niż 30% w budynkach wybudowanych po 1945 r. i o więcej niż 50% w budynkach wybudowanych przed końcem 1945 r.

    Wydatki na normatywną powierzchnię użytkową zajmowanego lokalu oblicza się dzieląc wydatki na zajmowany lokal przez jego faktyczną powierzchnię użytkową i mnożąc uzyskany w ten sposób wskaźnik przez normatywną powierzchnię użytkową lokalu.

    Wysokość wydatków, przyjętych dla celów obliczania dodatku mieszkaniowego w wypadku spółdzielczego prawa do lokalu i prawa do domu jednorodzinnego w rozumieniu przepisów prawa spółdzielczego oraz domów jednorodzinnych i lokali nie wchodzących do mieszkaniowego zasobu gminy, nie może być wyższa od wydatków za lokal liczonych według stawki bazowej czynszu regulowanego.

 

                            Pomoc społeczna dla osób niepełnosprawnych

    Świadczenia z pomocy społecznej są udzielane, na zasadach i z powodów określonych w ustawie o pomocy społecznej z dn. 29 listopada 1990r., w tym także z racji niepełnosprawności.

    O pomoc finansową mogą starać się osoby, które spełniają warunki wysokości dochodu określone w ustawie.

    Osoby, których dochód jest wyższy niż przewidziany w ustawie o pomocy społecznej, ale znalazły się w szczególnie trudnej sytuacji, mogą ubiegać się o zasiłek specjalny celowy (jednorazowy) lub okresowy.
Powrót na początek strony

 


Zatrudnianie osób niepełnosprawnych


                        UPRAWNIENIA I OBOWIĄZKI pracodawców osób niepełnosprawnych

    Uprawnienia i obowiązki pracodawców wynikają z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z dnia 27 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.), zwanej dalej ,,ustawą".


                                                              UPRAWNIENIA

                        Uprawnienia wszystkich pracodawców osób niepełnosprawnych

    Pracodawca osoby niepełnosprawnej jest uprawniony do otrzymania zwrotu poniesionych kosztów szkolenia tej osoby do wysokości 75%, jeśli po zakończeniu szkolenia będzie zatrudniona przez co najmniej 24 miesiące na stanowisku, do którego została przeszkolona (art. 41 ust. 2 ustawy ).

    Pracodawca, który zatrudni przez co najmniej 54 miesiące osoby niepełnosprawne skierowane przez powiatowy urząd pracy jest uprawniony do:


    Otrzymania zwrotu kosztów związanych z organizacją nowych lub przystosowaniem istniejących stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych lub przystosowaniem istniejących stanowisk pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych, do wysokości dwudziestopięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia, w przypadku zatrudnienia osób niepełnosprawnych zdolnych do pracy (art. 26 ust.1 pkt 1 ustawy).
    Otrzymania zwrotu kosztów ponad wysokość dwudziestopięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia, jednak nie więcej niż czterdziestokrotne wynagrodzenie za każde stanowisko pracy, w przypadku zatrudnienia osób, które zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności (art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy).
    Otrzymania zwrotu kosztów wynagrodzenia osób niepełnosprawnych za okres 18 miesięcy oraz zwrotu kosztów składek należnych od pracodawcy na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzeń tych osób (art. 26 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy).

    Zwrot wymienionych kosztów następuje ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.Powrót na początek strony

 

 Uprawnienia pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników

   Pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy:

    Korzysta ze zwolnienia z obowiązku wpłat na PFRON w wypadku osiągnięcia wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6 % (art. 21 ust. 2 ustawy).
    Korzysta z obniżenia wpłat na PFRON z tytułu współpracy (określonej w ustawie) z zakładami pracy chronionej lub zakładami aktywności zawodowej (art. 22 ust.1 ustawy).
    Korzysta z ulgi w podatku dochodowym w przypadku osiągnięcia co najmniej 7% wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych (art. 24 ust.1 ustawy).
    Korzysta z całkowitego zwolnienia z podatku dochodowego w przypadku przekroczenia 50% wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych (art. 24 ust.1 ustawy).


Uprawnienia pracodawców zatrudniających mniej niż 25 pracownikówPowrót na początek strony

   Pracodawca zatrudniający mniej niż 25 osób w przeliczeniu na pełne etaty:

    Korzysta ze sfinansowania przez PFRON składki na ubezpieczenie emerytalne należnej od pracowników zaliczonych do znacznego lub do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (art. 25 ust.2 pkt 1 ustawy).
Korzysta ze sfinansowania przez budżet państwa składki na ubezpieczenie emerytalne należnej od pracodawcy za pracowników zaliczonych do znacznego lub do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy).
Korzysta ze zwrotu ze środków PFRON kosztów wynagrodzenia osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do wysokości 50% najniższego wynagrodzenia oraz zwrotu kosztów składek należnych od pracodawcy na ubezpieczenia społeczne od tych wynagrodzeń ( art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy).


                                                           OBOWIĄZKI

                                    Obowiązki dotyczące wszystkich pracodawców

    W przypadku zatrudnienia osoby niepełnosprawnej na nowym lub specjalnie przystosowanym stanowisku pracy, okres jej zatrudnienia musi wynosić co najmniej 54 miesiące (art. 26 ust. 1 ustawy). - Sankcją jest zwrot do PFRON środków otrzymanych na ten cel.
    W przypadku przeszkolenia osoby niepełnosprawnej (w 75% ze środków PFRON) musi być ona zatrudniona zgodnie z kierunkiem szkolenia przez okres co najmniej 24 miesięcy (art. 41 ust.1 pkt 2 ustawy). - Sankcją jest zwrot przez pracodawcę do PFRON środków pobranych na szkolenie.

    Zorganizowanie odpowiedniego stanowiska pracy osobie zatrudnionej, która w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej utraciła zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku (art. 14 ust. 1) ustawy. - Sankcją za niezorganizowanie takiego stanowiska pracy jest dokonanie wpłaty (w ustawowo określonej wysokości) do PFRON.
Powrót na początek strony

          Obowiązki pracodawców zatrudniających co najmniej 25 osób

    Dokonywanie comiesięcznych wpłat na PFRON z tytułu nie osiągania 6% wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych (art. 21 ust 1 ustawy).

                                                    Wpłaty na PFRON

    Pracodawcy zatrudniający co najmniej 25 osób dokonują obowiązkowych wpłat na PFRON. Wpłaty te wnoszone są w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. (Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych oznacza przeciętny miesięczny udział procentowy osób niepełnosprawnych w zatrudnieniu ogółem, w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy).

    Pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6%, są zwolnieni z obowiązkowych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

    Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych może zostać obniżony w razie zatrudnienia osób niepełnosprawnych ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy. Rodzaje takich schorzeń wymienia rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 1998 r. w sprawie rodzajów schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz sposobu jego obniżania (Dz.U. Nr 124, poz. 820, z późn. zm.).

    Z obowiązkowych wpłat na PFRON zwolnione są państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne będące jednostkami lub zakładami budżetowymi (art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw
określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku w z reformą ustrojową państwa, Dz. U. Nr 106, poz. 668).

    W przypadku korzystania przez pracodawcę ze współpracy z zakładami pracy chronionej w zakresie zakupu produkcji lub usług tych zakładów, obowiązkowe wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ulegają obniżeniu. Zagadnienie to reguluje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 25 czerwca 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad obniżania wpłat pracodawców na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 86, poz. 547).
Powrót na początek strony

 

                                       ZAKŁADY PRACY CHRONIONEJ

    Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z dnia 27 sierpnia 1997 r. przewiduje przyznawanie podmiotom gospodarczym zatrudniającym osoby niepełnosprawne, po spełnieniu określonych warunków, statusu zakładu pracy chronionej (ZPCh), by zrównoważyć wysokie koszty zatrudnienia w tych zakładach i wzmocnić ich pozycję wobec innych firm działających w warunkach gospodarki rynkowej. Podmioty nie nastawione na zysk: powiat, gmina, fundacja, stowarzyszenie i inna organizacja społeczna, których statutowym zadaniem jest rehabilitacja osób niepełnosprawnych, również mogą tworzyć wyodrębnione jednostki zatrudniające osoby niepełnosprawne i uzyskać dla nich specjalny status - zakładu aktywności zawodowej.

                                   Przyznawanie statusu zakładu pracy chronionej

Warunkiem otrzymania statusu ZPCh jest spełnienie przez pracodawcę następujących warunków (art. 26 ustawy):

    Utrzymywanie wymienionych wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych przez co najmniej 6 miesięcy.
    Obiekty i pomieszczenia użytkowane przez zakład pracy odpowiadają przepisom BHP oraz uwzględniają potrzeby osób niepełnosprawnych w zakresie przystosowania stanowisk pracy, pomieszczeń higieniczno-sanitarnych ciągów komunikacyjnych, a także spełniają wymagania dostępności do nich.
    W zakładzie pracy jest zapewniona doraźna i specjalistyczna opieka lekarska, poradnictwo i usługi rehabilitacyjne.
    Decyzję w sprawie przyznania statusu ZPCh przyznaje wojewoda. Decyzja obowiązuje przez trzy lata.
Powrót na początek strony

 

Uprawnienia pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej

    Sfinansowanie przez PFRON należnej składki pracownika niepełnosprawnego na ubezpieczenie emerytalne i chorobowe (art. 25 ust. 3, pkt. 1 ustawy).
    Sfinansowanie przez budżet państwa należnej od pracodawcy składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracownika niepełnosprawnego (art. 25 ust. 3, pkt. 2 ustawy).
    Sfinansowanie przez PFRON należnej od pracodawcy składki na ubezpieczenie wypadkowe pracownika niepełnosprawnego (art. 25 ust. 3, pkt. 2 ustawy).
    Zwolnienie z podatków oraz z niepodatkowych należności budżetowych (art. 31 ust. 1, pkt 1 i 3 ustawy).
    Zwolnienie z wpłat do urzędu skarbowego należności z tytułu podatku od towarów i usług budżetowych (art. 31 ust. 1, pkt 2 ustawy).
    Możliwość uzyskania z PFRON dofinansowania do 50% oprocentowania zaciągniętych kredytów bankowych (art. 32, pkt 1 ustawy).
    Możliwość uzyskania z PFRON pożyczki na cele inwestycyjne, modernizację lub na restrukturyzację zakładu - z możliwością jej umorzenia, w wysokości do 50% (art. 32, pkt 2 ustawy).
    Możliwość uzyskania z PFRON dofinansowania lub refundacji wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, u których stwierdzono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub epilepsję, w wysokości 75% najniższego wynagrodzenia (art. 32, pkt 3 ustawy).
    Możliwość uzyskania z PFRON zwrotu kosztów za szkolenie zatrudnionych osób niepełnosprawnych w związku z
koniecznością zmiany profilu produkcji (art. 32, pkt 4 ustawy).
    Możliwość dofinansowania przez PFRON w celu ochrony istniejących w zakładzie miejsc pracy osób niepełnosprawnych (art. 32, pkt 5 ustawy).
    Możliwość uzyskania z PFRON subwencji w związku z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych (art. 32, pkt 6 ustawy), na przykład na: dofinansowanie wynagrodzeń dla osób niepełnosprawnych ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności z tytułu utraty wzroku, zrekompensowanie niższej wydajności pracy związanej z zatrudnianiem osób niepełnosprawnym.

Obowiązki pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej

    Zapewnienie doraźnej i specjalistycznej opieki lekarskiej, poradnictwa i usług rehabilitacyjnych (art. 28 ust. 1, pkt 3 ustawy).
    Dostosowanie warunków pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych (art. 28, ust. 1 pkt 2 ustawy).
    Utworzenie i prowadzenie zakładowego funduszu rehabilitacji, którego środki przeznaczane są na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej oraz ubezpieczenia osób niepełnosprawnych (art. 33, ust. 1 i 4 ustawy).
    Przekazywanie środków z tytułu zwolnień z podatków w wysokości 10% na PFRON i 90% na zakładowy fundusz rehabilitacji (art. 31, ust.3 pkt 1ustawy).
    Przekazywanie do PFRON środków (w ustawowo określonej wysokości) pochodzących ze zwolnień z wpłat do urzędu skarbowego należności z tytułu podatku od towarów i usług (art. 31, ust. 1 pkt 2 ustawy).
Powrót na początek strony

 

 Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych

   SEZAM - program pomocy dla zakładów pracy chronionej zagrożonych utratą płynności finansowej
    By przeciwdziałać pogorszeniu sytuacji ZPCh w roku 2000, wobec zmiany ustawy o podatku VAT, Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnoprawnych uruchomił (styczeń 2000 r.) SEZAM - program pomocy dla ZPCh zagrożonych utratą płynności finansowej. Program ten został uzgodniony w ramach specjalnie powołanego zespołu trójstronnego (rząd - związki zawodowe - pracodawcy).

    Celem programu jest utrzymanie istniejących miejsc pracy osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ZPCh, które znalazły się w trudnej sytuacji ze względu na konieczność wpłaty i oczekiwania przez okres 25 dni na zwrot należnej im kwoty podatku VAT.

    Program przewiduje dwie formy pomocy udzielanej ze środków PFRON dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne. Pierwsza z nich przewiduje dofinansowanie do odsetek od kredytów bankowych zaciągniętych na spłatę podatku VAT, druga umożliwia uzyskanie na korzystnych warunkach pożyczki na zwrot podatku VAT pracodawcom, którzy udokumentują odmowę przyznania kredytu bankowego na ten cel z powodu braku zdolności kredytowej.


    Wnioski o udzielenie pożyczki na zapłacenie podatku VAT za styczeń 2000 r. były przyjmowane do 14 lutego, natomiast kolejne wnioski przyjmowane są do 25 dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, którego dotyczy wniosek.

    Wnioski programu SEZAM obsługiwane są przez terenowe oddziały PFRON, udzielające szczegółowych informacji na temat warunków formalnych, które muszą spełnić ubiegający się o pomoc.
Powrót na początek strony

 

 

                                                             PFRON

    Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest państwowym funduszem prowadzącym i wspierającym działania na rzecz rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych. Środki PFRON przeznacza się na:

        (art. 45 - 47 ustawy z dn. 24 sierpnia 1997r. o rehabilitacji... Dz.U. Nr 123, poz. 779)

Pomoc PFRON dla samorządów i organizacji
 pozarządowych na zadania zlecone

    Jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacje pozarządowe mogą uzyskać pomoc finansową ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na realizację tych działań na rzecz niepełnosprawnych, które wynikają z ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.).

    Problematykę tę reguluje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 13 stycznia 1999 r. w sprawie zlecania przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych organizacjom pozarządowym oraz jednostkom samorządu terytorialnego zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej (Dz. U. Nr 7, poz. 58).

    Zadania zlecone przez PFRON - Zgodnie z tym rozporządzeniem wspomnianym organizacjom i jednostkom mogą być zlecane przez PFRON następujące zadania:

    Zlecenie zadań z zakresu rehabilitacji leczniczej może nastąpić wyłącznie w powiązaniu ze zleceniem zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej lub społecznej.

    Wnioski o realizację zadań jednostki samorządu terytorialnego i organizacje pozarządowe składają we właściwych terytorialnie oddziałach PFRON. W przypadku organizacji pozarządowych są to oddziały właściwe miejscowo dla siedziby ich zarządów głównych.

    Ofertę realizacji zadania może jednostkom samorządu terytorialnego i organizacjom pozarządowym przedłożyć również PFRON - podając ją do publicznej wiadomości w środkach masowego przekazu i określając termin składania wniosków o jego realizację.


    Wnioski o realizację zadania rozpatrują oddziały PFRON, za wyjątkiem wniosków składanych przez zarządy główne organizacji pozarządowych, lub gdy wnioskowana kwota dotacji na realizacje zadania przekracza upoważnienia działających w oddziałach osób, zajmujących się rozpatrywaniem i dokonywaniem rozstrzygnięć w sprawach przedmiotowych wniosków.  W takich przypadkach wnioski są rozpatrywane przez Centralę PFRON.

    Wnioski uprawnionych podmiotów rozpatrywane są zgodnie z zasadami opracowanymi przez PFRON. Szczegółowych informacji dotyczących zlecania przez PFRON zadań w trybie omówionego wyżej rozporządzenia udzielają oddziały Funduszu.

Powrót na początek strony

 

 

                               Badania niepełnosprawności w Polsce

    Rozmiar niepełnosprawności w Polsce określa się na podstawie badań przeprowadzanych przez GUS: Narodowego Spisu Powszechnego, ankietowego badania stanu zdrowia ludności i ankietowego badania aktywności ekonomicznej ludności

    We wszystkich tych trzech badaniach identyfikuje się osoby posiadające orzeczenie prawne potwierdzające niepełnosprawność (kryterium prawne) oraz osoby nie posiadające takiego orzeczenia, ale zaliczane w statystyce do osób niepełnosprawnych na podstawie samooceny zdolności wykonywania podstawowych czynności życiowych (kryterium biologiczne).

    Ostatnie pełne dane o rozmiarze niepełnosprawności, uwzględniające osoby zamieszkałe w zarówno w gospodarstwach domowych jak i zbiorowych, pochodzą z Narodowego Spisu Powszechnego z 1988 r.

    Aktualne informacje o rozmiarze niepełnosprawności pochodzą natomiast z reprezentacyjnych badań ankietowych i dotyczą jedynie osób zamieszkałych w gospodarstwach domowych.

    Ostatnie takie dane uwzględniające zarówno dzieci jak i osoby w wieku 15 lat i więcej pochodzą z ankietowego badania stanu zdrowia ludności przeprowadzonego przez GUS w kwietniu 1996 r. Z badania tego wynika, że w gospodarstwach domowych w 1996 roku było ok. 5.430 tys. osób niepełnosprawnych czyli 14,3% ogółu ludności. Według tego badania było
wówczas w Polsce 288,1 tys. dzieci niepełnosprawnych (czyli 3,3 % dzieci w tym wieku) i 5.142 tys. osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej (czyli 17,5% osób w tym wieku). Osoby niepełnosprawne prawnie stanowiły wówczas około 80% ogółu osób niepełnosprawnych, przy czym prawne potwierdzenie niepełnosprawności posiadało 75% niepełnosprawnych dzieci i 85% osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej.

    Głównym źródłem informacji o rozmiarze niepełnosprawności jest obecnie cykliczne badanie aktywności ekonomicznej ludności (BAEL); w którym identyfikuje się jedynie osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 15 lat i więcej. W latach 1992 - 1998 badanie aktywności ekonomicznej ludności było przeprowadzane kwartalnie, w 1999 r. zostało przeprowadzone w lutym, a kolejne badanie w IV kwartale 1999 r. (metodą obserwacji ciągłej). Począwszy od 2000 r. badanie to jest przeprowadzane w lutym oraz w IV kwartale.

    Liczba osób niepełnosprawnych prawnie w wieku 15 lat i więcej uzyskana w badaniu BAEL utrzymuje się w ostatnich latach na zbliżonym poziomie. Według tego badania w lutym 1999 r. było w Polsce 4.460 tys. osób niepełnosprawnych (14,8% osób w tym wieku).

    Według BAEL wśród osób niepełnosprawnych prawnie w wieku 15 lat i więcej prawie połowę (48,3% w lutym 1999 r.) stanowią osoby w wieku 60 lat i więcej. W tej grupie wieku udział osób niepełnosprawnych wśród ogółu ludności w tym
wieku jest najwyższy (32,5%). Znamienna jest wysoka częstość niepełnosprawności prawnej w grupie wieku 50-59 lat (28,6%).

    Częstość niepełnosprawności prawnej jest wyraźnie wyższa wśród mieszkańców wsi (w lutym 1999 r.-16,3%) niż wśród mieszkańców miast (13,9%). Przyczyną tego jest większy udział osób starszych w populacji wiejskiej (51%) niż w miejskiej (46,5%) oraz wysoki udział orzeczeń o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym wśród ludności wiejskiej.
Powrót na początek strony

 

              Bibliografia publikacji dotyczących niepełnosprawności :

   Publikacje statystyczne:

  1. "Aktywność ekonomiczna ludności Polski", opracowanie cykliczne (w latach 1993-1998 - kwartalne, od 1999 r. - dwa razy w roku), Warszawa.

  2. "Aktywność zawodowa a zdrowie w 1996 r.", GUS, Warszawa 1998.

  3. "Informacja o stanie i strukturze bezrobocia(...)" - opracowanie miesięczne, Krajowy Urząd Pracy, Warszawa.
    Narodowy Spis Powszechny "Inwalidzi w Polsce w latach 1978 - 1988" ,GUS, Warszawa 1991.

  4. "Orzecznictwo lekarskie o niezdolności do pracy w 1998 r.", Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Warszawa 1999.

  5. "Osoby niepełnosprawne na rynku pracy w Polsce", GUS, Warszawa 1995.

  6. "Osoby niepełnosprawne w Polsce" (opracowanie analityczno-tabelaryczne), Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej, Warszawa 1998.

  7. "Oświata i wychowanie w roku szkolnym 1998/99", GUS, Warszawa 1999.

  8. Powszechny Spis Rolny 1996 "Ludność i gospodarstwa utrzymujące się z renty inwalidzkiej, GUS, Warszawa 1988.
    "Seniorzy w polskim społeczeństwie", GUS, Warszawa 1999.

  9. "Stan zdrowia ludności Polski w przekroju regionalnym w 1996 r.", Warszawa 1999.

  10. "Szkoły wyższe i ich finanse w 1998 r.", GUS, Warszawa.

  11. "Stan zdrowia ludności Polski w 1996 r.", GUS, Warszawa 1997.

  12. "Stan zdrowia i potrzeby osób niepełnosprawnych w Polsce w 1996 r.", GUS, Warszawa 1997.

  13. "Warunki życia rodzin z osobami niepełnosprawnymi", Warszawa 1997.

  14. "Wpływ niepełnosprawności dziecka na sytuację dziecka i jego rodziny" (opracowanie analityczno-tabelaryczne), Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej, Warszawa 1998.

  15. "Zdrowie w rodzinie i wydatki na ochronę zdrowia w 1994 r.", GUS, Warszawa 1996.

  16. "Zróżnicowanie warunków życia ludności w Polsce w 1997 r.", GUS, Warszawa 1998.Powrót na początek strony

                                                            Opracowania:

  1. "Badania nad niepełnosprawnością w Polsce", Instytut Filozofii i Socjologii PAN (IFIS PAN), Warszawa 1994.

  2. "Bezrobocie osób niepełnosprawnych", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  3. "Droga przez instytucje. Instytucje działające na rzecz osób niepełnosprawnych", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  4. "Integracja dzieci niepełnosprawnych w przedszkolu i szkole", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  5. "Ludzie niepełnosprawni a prawo", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  6. "Niepełnosprawni na wsi", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  7. "Niepełnosprawni w gminie", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  8. "Niepełnosprawni w społeczeństwie", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  9. Tadeusz Majewski, "Systemy rehabilitacji zawodowej w krajach Europy Zachodniej", Warszawa 1999.

  10. "Pomoc techniczna dla osób niepełnosprawnych", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  11. "Rodziny osób niepełnosprawnych", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  12. Słownik terminów rehabilitacyjnych polsko-angielsko-niemiecko-francusko-rosyjski, Centrum Badawczo-Rozwojowe Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Warszawa 1998.

  13. "Sytuacja ludzi niepełnosprawnych w Polsce", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  14. "Stan rehabilitacji i potrzeby osób o poszczególnych rodzajach niepełnosprawności", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  15. "Środowisko zamieszkania a niepełnosprawni. Modele mieszkalnictwa dla osób starszych i niepełnosprawnych. Systemy wspomagania osób niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania", IFIS PAN, Warszawa 1994.

  16. "Życie codzienne w domach pomocy społecznej", IFIS PAN, Warszawa 1994.Powrót na początek strony

                                                          Informatory:

  1. Informator o podstawowych rozwiązaniach prawnych dotyczących osób niepełnosprawnych", Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej, Warszawa 1997.

  2. "Organizacje pozarządowe i instytucje działająca na rzecz osób niepełnosprawnych", Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Warszawa 1997.

  3. "Gmina, powiat, województwo na rzecz osób niepełnosprawnych", Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej, Warszawa 1998.

                                                           Periodyki:

  1. "Problemy rehabilitacji społecznej i zawodowej", kwartalnik, Centrum Badawczo-Rozwojowe Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Warszawa.

  2. "Bifron", biuletyn informacyjny, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Warszawa.Powrót na początek strony

 

 

Powrót do strony głównejProblemy Osób Niepełnosprawnych

Kilka słów o autorze witryny Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>>Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>>Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Kilka słów o autorze witryny

Parę słów o obsługującm witrynę, serdecznie wszystkich zapraszamOstatnia modyfikacja:  kwiecień, 2003  e-meil do obsługującego witrynę  romans@idn.org.pl Powrót na początek stronyPowrót na początek strony

    INTERNET dla NIEPEŁNOSPRAWNYCH - IdN1Strona wyróżniona przez serwis NonProfit.pl