Powrót do strony głównej Problemy Osób Niepełnosprawnych
 

Stanowisko POPON  do projektu założeń Biura
Pełnomocnika ds. Osób Niepełnosprawnych
w sprawie zmian do „Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej
oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

 

W wyniku zmian zachodzących w polskiej gospodarce na początku lat dziewięćdziesiątych stało się możliwe (po wejściu w życie ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych) zwiększenie zatrudnienia osób niepełnosprawnych w kontakcie z gospodarką rynkową. Na mocy ustawy stworzono możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w ramach nowego systemu gospodarczego - zakładów pracy chronionej. Cechą właściwą nowych podmiotów gospodarczych – zakładów pracy chronionej (ZPCh) - było spełnienie określonych w ustawie wymogów: m.in. dostosowanie pomieszczeń dla potrzeb niepełnosprawnych pracowników oraz zapewnienie tym pracownikom specjalistycznej opieki medycznej. W zamian pracodawcy mogli liczyć na określone rekompensaty.

    Przyjęty w 1991 r. model łączy w sobie trzy istotne elementy:

1.        zapewnia osobom niepełnosprawnym samorealizację zawodową poprzez pobudzenie tworzenia dla nich miejsc pracy wraz z zapewnieniem przez pracodawców gwarancji stałości zatrudnienia.

2.        zakłady pracy chronionej realizują w praktyce rehabilitację społeczną osób niepełnosprawnych poprzez „wyprowadzenie” ich do rynkowych podmiotów gospodarczych i poprzez to stwarza możliwości pracy wśród osób pełnosprawnych we wszystkich zawodach. W ten sposób zrealizowano jeden z istotnych postulatów społecznych, preferowany przez Unie Europejską.

3.        zapewnia zakładom pracy chronionej trwałości poprzez stworzenie warunków uczestniczenia w gospodarce rynkowej dzięki wyrównaniu możliwości bycia konkurencyjnym.

 Wprowadzony w 1991 r. system pozytywnie zweryfikowany w warunkach gospodarki rynkowej przez ostatnią dekadę przynosi konkretne efekty. ZPCh zatrudniając w sposób skoncentrowany 190 000 niepełnosprawnych pracowników tworzą ponad 4% obrotu gospodarczego sektora przedsiębiorstw. Zatrudniają przy tym ponad 6% ogółem zatrudnionych w tym sektorze. W efekcie osoby niepełnosprawne zatrudniane są w przedsiębiorstwach rynkowych.Powrót na początek strony

 

WAŻNIEJSZE UWAGI  DO ZAPISÓW PROJEKTU

 Ad.      WSTĘP

Pkt.1.

1.         Proces integracji z Unią Europejską wymaga dostosowania polskiego ustawodawstwa do ustawodawstwa Unii Europejskiej, z uwzględnieniem polityki konkurencji, ale także z uwzględnieniem założeń polityki społecznej odnoszącej się do osób niepełnosprawnych. W projekcie autorzy nie wskazują żadnych z istniejących lub postulowanych przez Unię rozwiązań.

2.         Zgodnie z przyjętą przez Komisję Europejską zasadą akcesyjną pełne dostosowanie naszych przepisów do wymogów UE może być realizowane w 3-letnim okresie przejściowym.

3.         Przedstawione w projekcie zmiany nie są spójne z przedstawionym w preambule założeniem generalnym.

Pkt. 2

1.        Rozszerzania katalogu delegacji ustawowych do wydawania aktów wykonawczych wywołuje uzasadniony niepokój. Przedstawiona argumentacja o konieczności dostosowania przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej, społecznej oraz zatrudnianiu do przepisów ustawy o dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej nie uwzględnia faktu, że zapisy obecnej ustawy o rehabilitacji są lex specialis w stosunku do wymienionej ustawy o dopuszczalności. Dlatego też z ważnych względów społecznych, ekonomicznych i innych muszą być uregulowane w ustawach o charakterze specjalnym.

2.        Dotychczasowa praktyka legislacyjna wskazuje, że w wydawanych dotąd aktach wykonawczych coraz częściej mamy do czynienia z wadliwymi zapisami, odstępstwami od założeń zawartych w ustawach.

3.        Należy unikać nadmiernej szczegółowości prawa na rzecz przepisów bardziej uniwersalnych.

Pkt. 3.

1.         Rehabilitacja osób niepełnosprawnych jest procesem, który musi obejmować wszystkie trzy elementy tj.: rehabilitacje leczniczą, społeczna i zawodową.

2.         W tym kontekście celem stawianym zakładom pracy chronionej ma być zatrudnienie osoby niepełnosprawnej. Dlatego też słusznym jest dążenie do zwiększenia nacisku na regulowanie przez ustawę zagadnień dotyczących rehabilitacji zawodowej z uwzględnieniem rehabilitacji społecznej, ale wyłącznie w obszarach związanych z aktywizacją zawodową.

3.         Rehabilitacja społeczna oraz rehabilitacja lecznicza powinny być regulowane w ustawie o wyrównywaniu szans osób niepełnosprawnych i realizowane przy udziale środków budżetu państwa.

4.        Propozycje zmian oznaczają odwrót od dotychczasowego modelu aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych, jak również od rozwiązań występujących w Unii Europejskiej.

Pkt. 4.

1.         Przyjęcie za podstawę prac nad zmianą ustawy założenia, że „niektórzy pracodawcy osiągają korzyści niewspółmierne do ponoszonych kosztów” nie ma uzasadnienia, ponieważ:

1.1.     wprowadza zasadę zbiorowej odpowiedzialności;

1.2.     nie określa, której grupy zakładów pracy chronionej dotyczy

1.3.     nie jest poparte analizami i charakterystyką właściwą dla całego sektora;

2.        Obecnie brak jest dokładnych wyliczeń rzeczywistych kosztów ponoszonych na rehabilitację przez pracodawców.

3.         NIK odnosi się do nieprawidłowości w działalności pracodawców osób niepełnosprawnych, a nie uzyskiwanych rekompensat w sposób prawnie gwarantowany,

4.         Za „niewspółmierność” nie można uznać uzyskiwanych z urzędów skarbowych kwot VAT, bowiem są to środki wypracowane w zakładach zorientowanych na skuteczną konkurencyjność rynkową, a takie zakłady, w interesie państwa i osób niepełnosprawnych, z uwagi na trwałość stworzonych tam miejsc pracy, należy wspierać.

Pkt. 5.

Projekt zakłada usunięcie niespójności i doprecyzowanie przepisów, jednakże sam nie spełnia tych wymagań. Brak w nim myśli przewodniej dla proponowanych zmian, ujawnia sprzeczność wzajemnie proponowanych rozwiązań.

Powrót na początek strony 

Ad      ORZECZNICTWO

1.         Zmiana w zakresie definicji stopnia niepełnosprawności, jak i określenia jakie osoby uznaje się za niepełnosprawne w kontekście przystąpienia naszego kraju do Unii Europejskiej powinna być zgodna z definicjami w niej obowiązującymi. Należy przy tym pamiętać, że w niektórych krajach Unii do osób niepełnosprawnych zalicza się np. alkoholików czy narkomanów.

2.          Nie jest uzasadnione dalsze zaostrzenie kryteriów orzekania o stopniu niepełnosprawności, bowiem od co najmniej 2 – 3 lat  obserwowane jest już w praktyce orzecznictwa ZUS,  jak i powiatowych i wojewódzkich zespołów orzekania o niepełnosprawności znaczne podwyższenie kryteriów w stosunku do stosowanych  poprzednio.

3.         Koniecznym jest zapewnienie stosowania jednolitości standardów w orzekaniu zespołów przy uwzględnieniu światowych norm w zakresie określania stopnia niepełnosprawności w powiązaniu z celami, do których orzekanie ma służyć, podstawę powinny być wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia, która opracowała i zaleca do stosowania, szczegółową metodykę orzekania. Metodyka ta wskazuje algorytmy określania procentowego uszczerbku na zdrowiu, jak i stosownych wskazań do rehabilitacji w celu ułatwienia osobie niepełnosprawnej pełnienia różnych ról społecznych w zależności do stopnia i rodzaju niepełnosprawności. W obecnym systemie orzecznictwa w Polsce wciąż brak właściwych rozwiązań w tym zakresie i to właśnie ich sformułowanie wydaje się obecnie najpilniejsze. Jednak wprowadzenie tak istotnych zmian będzie wymagało 2-3 letniego okresu dostosowawczego.

4.         Budzi niepokój przewidywana zmiana orzecznictwa w stosunku do osób posiadających orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Do tej grupy są kwalifikowane osoby przewlekle chore internistycznie np. po przebytym zawale mięśnia sercowego, z cukrzycą, głuchonieme, jednooczne, upośledzone umysłowo, chore psychicznie, z amputowaną jedną kończyną górna lub dolną, z poważnymi zmianami kostno-stawowymi, czyli osoby wymagające długotrwałego leczenia i rehabilitacji. Ale równocześnie nie można tych osób pozbawiać prawa do pracy, ponieważ spowodowałoby to - przez izolację - istotne pogłębienie niepełnosprawności.

 

3.        Uzupełnienie przepisów dotyczących sprawowania bezpośredniego nadzoru przez wojewodę tak, aby miał on możliwość sprawowania kontroli

 

    1.          System kontroli prowadzić musi do:

1.1.      zapewnienia stosowania jednolitych zasad orzekania we wszystkich strukturach orzekających

1.2.      zapewnienia właściwych warunków organizacyjnych i technicznych pomieszczeń, w których odbywa się orzekanie

1.3.      zapewnienia prowadzenia badań z zachowaniem nie tylko dyskrecji, ale również intymności.

 

  Powrót na początek strony

Ad     REHABILITACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

                    Z oczekiwaniami społecznymi zgodne są rozwiązania, w których rehabilitacja społeczna stanowi składową działań związanych z aktywizacja zawodową osób niepełnosprawnych. Problematyka rehabilitacji społecznej powinna być szczegółowo rozwiązana (wzorem np. USA) w odrębnej regulacji prawnej.

 
1. Wykreślenie zbędnych przepisów oraz doprecyzowanie definicji form rehabilitacji społecznej

 

1.1.     Warsztaty terapii zajęciowej - trafnie proponuje się stosowanie monitorowania postępów uczestników warsztatów. Obecnie WTZ stały się dożywotnimi domami dziennego pobytu, finansowanymi nie ze środków pomocy społecznej, ale przez PFRON.

1.2.      Obecnie zamiast tworzyć nowe WTZ, na co nie ma środków, powinno się zwiększyć rotację w istniejących. Umożliwi to efektywniejsze osiąganie celów ustawowych przy utrzymaniu obecnego poziomu wsparcia finansowego.

 
2. Ustawowe uregulowanie zasad finansowania warsztatów terapii zajęciowej i turnusów rehabilitacyjnych
 

2.1.      Ustawa musi gwarantować dofinansowanie WTZ z funduszy powiatowych i samorządowych. Bez udziału powiatów w finansowaniu WTZ, PFRON nie udźwignie ciężaru ich dalszego utrzymywania, nie wspominając o tworzeniu dalszej ich sieci.

2.2.      Ponadto należy zwrócić uwagę na fakt, że to właśnie przy zakładach pracy chronionej powstawało na początku najwięcej WTZ. Przesunięcie części odpowiedzialności za dofinansowywanie WTZ na administrację samorządową zagraża egzystencji większości WTZ przy zakładach pracy chronionej, uznawanych błędnie za finansowo samowystarczalne. Problem ten wymaga głębszej analizy i stosownego uwzględnienia w projekcie zmian ustawowych.

 
3.        Ustawowe uregulowanie zasad i trybu organizowania turnusów

 

3.1      Jest zasadny postulat odnoszący się do zasad i trybu organizowania turnusów przy udziale środków PFRON, warunków jakie powinni spełniać organizatorzy i ośrodki, ażeby ta forma rehabilitacji wypełniała oczekiwaną rolę w procesie aktywizacji leczniczej i społecznej.

Tym bardziej, że turnusy rehabilitacyjne rozwijają umiejętności społeczne, zwiększają zdolność do adaptacji w nowych warunkach, aktywizują, zwiększają odwagę w podejmowaniu nowych zadań, umacniają poczucie akceptacji i wiarę we własne możliwości. Grupa dostarcza emocjonalnego i praktycznego wsparcia dającego długotrwałe skutki.Powrót na początek strony

 

Ad            UPRAWNIENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH
1.         Ujednolicenie charakteru rozstrzygnięć dotyczących pożyczek na rozpoczęcie działalności

1.1.      Uzasadnione jest ujednolicenie zasad dotyczących udzielania pożyczek (ich umarzanie lub odraczanie spłat) ze środków PFRON na rozpoczęcie działalności gospodarczej lub rolniczej.

1.2.      Właściwym wydaje się rozwiązanie polegające na uzależnieniu zakończeniu toku postępowania w tym zakresie od decyzji starosty.

2.         Zmiana uprawnień pracowniczych osób niepełnosprawnych

2.1.      Propozycja uwzględnienia 15 minutowej przerwy wynikającej z Kodeksu Pracy w 30 minutowym wymiarze przerwy wynikającym z ustawy o rehabilitacji jest generalnie właściwym rozwiązaniem obniżającym koszty zatrudnienia..

2.2.      Nieporozumieniem jest próba dalszego pogłębiania regulowania czasu pracy przez ustawę  - sprawa ta powinna należeć wyłącznie do lekarza, osoby zainteresowanej i pracodawcy. Zniesienie możliwości odstępstw (art. 16 ust. 1 i 2) od ustawowo regulowanych norm czasu pracy uznajemy za niedopuszczalne. Skutkiem tego będzie:

2.2.1.   eliminowanie dotychczas zatrudnionych osób niepełnosprawnych z otwartego rynku pracy wymagającego znacznej elastyczności i dyspozycyjności czasowej zatrudnionych. (Zaproponowane uregulowanie oderwane jest od rządowych działań w kierunku uelastycznienia prawa pracy, w tym w szczególności czasu pracy i zmniejszenia kosztów pracodawcy),

2.2.2.   zamknięcie dostępu do miejsc pracy w znaczącym gospodarczo sektorze usług - w ochronie mienia i osób,

2.2.3.   w sytuacji znikomej atrakcyjności rynkowej osób niepełnosprawnych (niski poziom wykształcenia, dodatkowe przerwy zaliczane do czasu pracy, zwiększona ilość zwolnień lekarskich) nastąpi zamknięcie otwartego rynku pracy dla niepełnosprawnych.

2.2.4.   zatajanie niepełnosprawności w celu uzyskania pracy.Powrót na początek strony

 

 

 SZCZEGÓLNE OBOWIĄZKI I UPRAWNIENIA PRACODAWCÓW W ZWIĄZKU
Z ZATRUDNIANIEM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

 Ad.     REFUNDACJE ZWIĄZANE Z ZATRUDNIANIEM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

1. Zmiana katalogu tytułów refundacji

 1.1.     Objęcie refundacją tylko bezpośrednich kosztów dostosowania stanowisk pracy może wpłynąć na ograniczenie możliwości tworzenia nowych miejsc pracy, ponieważ niejednokrotnie nie jest to tylko kwestia dostosowania stanowiska, ale także jego kosztownego wyposażenia. Refundacją winno być objęte utworzenie nowego stanowiska, jak i modernizacja lub dostosowanie stanowiska już istniejącego dla potrzeb osoby niepełnosprawnej.

2.         Zróżnicowanie wysokości refundacji

2.1.      Także nie jest właściwym rozwiązanie uzależniające wysokość refundacji od stopnia niepełnosprawności pracownika, bowiem to nie stopień niepełnosprawności ma wpływ na rzeczywiste koszty utworzenia miejsc pracy, ale rodzaj niepełnosprawności i samo stanowisko pracy. (Czasem stopień niepełnosprawności nie odpowiada ubytkowi funkcji fizycznych – np. stanowisko dla osoby bez jednej kończyny górnej najczęściej z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności to duże nakłady, aby odpowiednio dostosować dla niej stanowisko pracy).

2.2.      Ten kierunek zmian wynika wprost z konieczności dostosowania przepisów krajowych do Dyrektywy Rady UE w sprawie ustanowienia ogólnych ram dla równego traktowania przy zatrudnianiu i wykonywaniu zawodu.

  Powrót na początek strony

 

ZAKŁADY PRACY CHRONIONEJ I ZAKŁADY AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ

 Ad.            WARUNKI UZYSKANIA STATUSU ZAKŁADU PRACY CHRONIONEJ

1.         Należy stwierdzić, że przedstawione w projekcie propozycje zmian oznaczają odwrót od dotychczasowego modelu aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych, jak również odbiegają od rozwiązań występujących w Unii Europejskiej.

2.         Zmiany w ramach tego obszaru nie są do zaakceptowania.

3.         Nie uwzględniają (pomimo wstępnych deklaracji) specyfiki zakładów pracy chronionej, a ponadto nie zakładają żadnego ewolucyjnego ich wprowadzania, aby zachować stabilność tych podmiotów gospodarczych i względną stabilność rynku pracy. Są wymierzone przeciwko osobom niepełnosprawnym, ich rodzinom i państwu, bowiem to ono będzie musiało ponosić ciężar opieki społecznej nad tymi ludźmi, a także nad pozostałymi dzisiejszymi pracownikami zakładów pracy chronionej, którzy utracą pracę, bo przestaną istnieć ich dotychczasowe miejsca pracy.

4.         Najistotniejszą proponowaną zmianą jest propozycja podwyższania wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w zakładach pracy chronionej prowadząc do:

4.1.      Pogłębiania izolacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych poprzez zwiększenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w zakładach pracy chronionej oraz poprzez ograniczenie możliwości zatrudnienia pracowników zakładów pracy chronionej poza obiektami użytkowanymi przez zakład pracy chronionej.

4.2.      Ograniczenia dostępu osób niepełnosprawnych do miejsc pracy w najbardziej dynamicznie rozwijającym się sektorze gospodarki – w sektorze usług.

 

1.      Podwyższenie zatrudnienia

1.1.      Nie do przyjęcia jest – szczególnie w sytuacji kurczącego się chronionego rynku pracy - dalsze zaostrzanie kryteriów dla zakładów pracy chronionej w zakresie podwyższonego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, szczególnie w kontekście proponowanych zaostrzeń w orzecznictwie o niepełnosprawności i obniżanie wielkość środków finansowych przeznaczanych na rehabilitację zawodową.

1.2.      Prowadzić to będzie do niekontrolowanego i nadmiernego obniżenia efektywności ekonomicznej zakładów pracy chronionej i spadku konkurencji rynkowej tych zakładów, a w konsekwencji do zagrożenia ich ekonomicznej egzystencji.

1.3.      Utrzymanie obecnego poziomu wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych jest rozwiązaniem właściwym. Szczególnie dotyczy to niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym i znacznym.

2.          Świadczenie pracy w obiektach użytkowanych przez ZPCh

 

2.1.      Nie do przyjęcia jest jakiekolwiek podwyższanie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Taka propozycja jest wynikiem niezrozumienia zmian zachodzących w gospodarce. Jego przyjęcie oznacza w praktyce likwidację wielu miejsc pracy. Stwarza zagrożenie dla zakładów pracy chronionej, które realizują zwiększanie zatrudniania osób o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w warunkach utrzymywania wysokiej konkurencyjności przedsiębiorstwa tj. przy poziomie wskaźnika zatrudniania tych osób zbliżonym do minimalnego przewidzianego ustawą – 10%. Zakłady, które doprowadziły dzięki dużej konkurencyjności do wysokiego zatrudnienia w okresie kilku lat prosperity gospodarczej kraju nie są w stanie zwiększać wskaźnika do 20% w warunkach recesji gospodarczej w okresie kilkukrotnie krótszym. Zdecydowanie lepsze efekty zwiększania zatrudniania tych osób osiągnie się w tych zakładach poprzez utrzymanie ich zdolności do konkurencji rynkowej niż przez obniżanie wskaźnika i kosztów subsydiowania. Państwo powinno rozstrzygnąć kwestię, czy koszt subsydiowania w przeliczeniu na osobę niepełnosprawną ma maleć czy rosnąć. Oczywiste jest , że zmniejszanie wskaźnika obniża koszt subsydiowania  Nie leży to również w interesie osób niepełnosprawnych. Należy wspierać integrację, a nie izolację w środowisku niepełnosprawnych.

2.2.      Biorąc pod uwagę, że w ostatnich latach liczba pracowników zatrudnianych przy produkcji systematycznie maleje wobec wzrostu zatrudnienia w usługach, błędem byłoby przyjęcie, że 50 % osób niepełnosprawnych ma pracować w siedzibie firmy. Propozycja ta ogranicza partycypowanie ZPCh w sektorze usług, a więc zmniejsza szanse wzrostu zatrudniania osób niepełnosprawnych w przyszłości. Jednak ważniejsze, że dotkliwie uderza w istniejące miejsca pracy w dniu dzisiejszym w ZPCh wykonujących usługi. Ten sektor zatrudnia już dzisiaj około 70 000 osób niepełnosprawnych W konsekwencji wycofanie osób niepełnosprawnych z miejsc gdzie świadczą usługi musi doprowadzić do utraty kontraktów, a więc upadłości ZPCh. Skutkiem takiego postępowania będzie masowa utrata pracy przez osoby niepełnosprawne, bez stworzenia im alternatywy zatrudnienia gdzie indziej.

2.3.      Proponowane zmiany mają na celu wzrost koncentracji zatrudnienia osób niepełnosprawnych w tych zakładach. Pomijając, iż rozwiązanie takie eliminuje zakłady pracy chronionej z niektórych segmentów gospodarki, co stanowi naruszenie zasady równego dostępu osób niepełnosprawnych do wykonywania zawodu. Zmiana ustawy w tym miejscu oznacza powrót do koncepcji spółdzielni inwalidów („getta”) zamiast promowania zatrudniania i rehabilitacji społecznej osób niepełnosprawnych wśród pełnosprawnych. Przeciwstawić się należy eliminowaniu możliwości udziału osób niepełnosprawnych w pewnych grup zawodowych

2.4.     Powyższe działania podejmowane są w sytuacji gdy obniża się ulgi dla zakładów pracy chronionej, np. poprzez kolejną zmianę orzekania o niepełnosprawności. Całokształt zmian w efekcie bezpośrednio zagraża funkcjonowaniu większości zakładów pracy chronionej.

2.5.       Przy omawianiu zmian dotyczących zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie można abstrahować od ogólnej sytuacji gospodarczej kraju. Również zakłady pracy chronionej dotkliwie odczuwają zbyt niski wzrost gospodarczy, brak popytu wewnętrznego, nieopłacalność eksportu i nasilające się zatory płatnicze.

3.         Wprowadzenie wymogu zapewnienia pielęgniarskiej opieki medycznej i usług rehabilitacyjnych

3.1.      Zapis proponowany jest nie do przyjęcia. Brak spójności propozycji, bowiem w sytuacji proponowanego zwiększenia wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych, w tym o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, budzi zdziwienie zmniejszenie wymogów rehabilitacyjnych. Oznacza to również perspektywiczną likwidację przychodni rehabilitacyjnych zakładów pracy chronionej. Likwidacja takich przychodni oznaczałaby zmarnowanie wcześniej zainwestowanych środków (zarówno zakładów pracy chronionej, jak i PFRON) oraz pozbawienie wielu osób niepełnosprawnych często jedynej obecnie formy opieki specjalistycznej ze względu na wciąż ograniczony dostęp do świadczeń medycznych finansowanych przez kasy chorych.

3.2.      Specjalistyczna opieka medyczna i rehabilitacyjna jest niezbędnym warunkiem często umożliwiającym kontynuowanie pracy osobom ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jest również wyróżnikiem odróżniającym zatrudnienie chronione od otwartego rynku pracy.

3.3.      Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych obowiązuje od sierpnia 1997r. a więc na półtora roku przed wejściem w życie reformy służby zdrowia. Tym samym powstała możliwość podwójnego opłacania świadczeń medycznych – przez zakłady pracy chronionej i przez Kasy Chorych. (Nie  wszystkie miejscowości, gdzie działają zakłady pracy chronionej  posiadają placówki zatrudniające lekarzy o różnych specjalizacjach, nie wszędzie też istnieją dobrze wyposażone  gabinety rehabilitacyjne. Ciężej poszkodowane osoby niepełnosprawne dowozi się do specjalistów i na zabiegi rehabilitacyjne).Powrót na początek strony

 

 
Ad. Postępowanie w sprawach dotychczasowych statusu zakładu pracy chronionej

 

1.         Wyłączenie decyzji o zwolnieniu ze spełniania warunku dotyczącego struktury zatrudnienia

1.1.     Propozycja jest ze względów społecznych niebezpieczna. Wydaje się uzasadnione posiadanie mechanizmu zabezpieczającego przed ewentualnym błędem Zarządów firm, które mogą skutkować natychmiastową utratą pracy przez wszystkich pracowników firmy.

2.                   Wskazanie daty utraty statutu zakładu pracy chronionej

2.1.      Uwzględniając zaostrzanie kryteriów orzecznictwa i uzyskiwania statusu, a także obniżanie się poziomu wspierania finansowego zatrudniania osób niepełnosprawnych należy liczyć się z postępująca utratą zdolności konkurencyjnej zakładów pracy chronionej. Dlatego też należy dopuścić wariant, w którym nie spełnianie warunku dotyczącego struktury zatrudnienia mogłoby stanowić etap przejściowy dla zakładów, które podejmują decyzję o rezygnacji ze statusu ze względów ekonomicznych. W tym okresie pracodawca mógłby być pozbawiony niektórych przywilejów (np. ulg w podatku dochodowym od wynagrodzeń pracowników, aby nie powiększać przyszłych zobowiązań pracodawcy z tytułu rozliczenia środków ZFRON) oraz zobowiązany do stosownych świadczeń ze środków ZFRON wobec zwalnianych osób niepełnosprawnych (np. specjalne odprawy z ZFRON). Umożliwiłoby to płynne przechodzenie wielu zakładów w kierunku otwartego rynku pracy w przypadku rezygnacji ze statusu ZPCh.

2.2.      Powyższe rozwiązanie może stanowić sposób na zabezpieczenie utrzymania zatrudniania  osób niepełnosprawnych w przypadku utraty statusu.

2.3.      Należy mieć na uwadze, że to rozwiązanie może być słuszne głównie w odniesieniu do wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych, natomiast praktycznie nie byłoby możliwe wsteczne stwierdzenie naruszenia przepisów bhp i dostosowania stanowisk pracy i pomieszczeń sanitarno-higienicznych.

2.4.      Rozważenia wymaga także sytuacja osoby niepełnosprawnej, której w pierwszej instancji odmówiono statusu niepełnosprawności a następnie w efekcie odwołania status ten nadano i to z datą wsteczną. Jest to szczególnie ważne, gdyż coraz bardziej wydłuża się oczekiwanie na rozpatrzenie odwołania, a osoba ta nie jest wliczana do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

2.5.      W tych uwarunkowaniach rodzi się pytanie: czy możliwa byłaby wsteczna korekta wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych na korzyść pracodawcy, jeśli orzeczenia Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznają osobę niepełnosprawną o wiele miesięcy wstecz ?

3.        Wskazanie organu odwoławczego od decyzji w sprawie statusu zakładu pracy chronionej jest zasadna.

4.       Kontrola w zakresie spełniania warunków koniecznych do legitymowania się statusem

4.1.      Należy w sposób właściwy wykorzystać działania i wiedzę istniejących instytucji kontrolnych (np. PIP, urzędy skarbowe a także wojewodowie). Na tej podstawie opracować procedury i tryb przekazywania danych pokontrolnych do Pełnomocnika. Dlatego też propozycja ta nie ma swojego uzasadnienia.

5.         Stały dostęp do informacji o wydanych decyzjach

5.1.      Stały dostęp przez Pełnomocnika do informacji dot. przyznanych statusów - (co do sprawozdawczości) jest uzasadniony.

  Powrót na początek strony

 

 
Ad.     Uprawnienia i obowiązki związane ze statusem zakładu pracy chronionej

ZAKŁADOWY FUNDUSZ REHABILITACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH :

Obecnie obowiązujące przepisy są w tej materii dość jasno sprecyzowane (art. 31 i 33 ustawy oraz rozporządzenie Min. PiPS z 31grudnia 1998r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych)

1.       Zwiększenie środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych

1.1.     Propozycja zwiększenia środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych jest uzasadniona.

2.        Zwiększenie limitu środków przeznaczonych na pomoc indywidualną dla osób niepełnosprawnych

2.1.     Propozycja zwiększenia limitu środków ZFRON przeznaczonych na pomoc indywidualną może być rozważona przy założeniu utrzymania obecnej zasady minimum 10% środków zgromadzonych w ramach ZFRON z przeznaczeniem na pomoc indywidualną. Ewentualnie uzupełniająco można umożliwić wykorzystanie środków  na pomoc indywidualną w przedziale od 10% do 20%.

2.2.      W obecnej sytuacji rynkowej (niski poziom wzrostu gospodarczego) należy raczej zabezpieczać pracodawcy zwiększanie możliwości używania zakładowego funduszu rehabilitacji na cele związane ze zwiększaniem produktywności, a tym samym odstępować od ustawowego wymuszania zwiększania wielkości pomocy indywidualnej z ZFRON. (w czasie prosperity być może należałoby zwiększyć dostęp do tych środków osób ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności).

2.3.      Rozwiązaniem właściwym dla niepełnosprawnych i ich pracodawców będzie przeznaczenie tych środków na tworzenie nowych miejsc pracy, utrzymanie i przystosowanie już istniejących do nowych wymagań. Nie bez znaczenia pozostaje aktualnie trudna sytuacja wielu zakładów pracy chronionej oraz brak środków na doinwestowanie struktury technicznej zakładu.

2.4.       Przeznaczenie środków ZFRON na tworzenie miejsc pracy wychodzi naprzeciw oczekiwaniom środowiska.

2.5.      Pamiętać należy, że  ze środków ZFRON finansowana jest opieka medyczna. Także koszty dojazdu osób niepełnosprawnych.

3.          Doprecyzowanie przepisów w zakresie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. 

3.1.      Biorąc pod uwagę, że utrata statusy nie jest jednoznaczna z zaprzestaniem zatrudniania osób niepełnosprawnych, zwrot środków z zakładowego funduszu rehabilitacji, oraz nie zamortyzowanych wartości środków trwałych zakupionych ze środków funduszu do PFRON powinna być uzależniona raczej od poziomu zatrudniania, a nie od utraty statusu. Zwrot mógłby być realizowany przy zmniejszeniu wskaźników np. o 50% wymaganych statusem..

3.2.       Pozostawienie niewykorzystanych środków ZFRON w dyspozycji pracodawcy, który stracił status stwarza szansę dalszego zatrudniania osób niepełnosprawnych w tym zakładzie pod warunkiem, że niewykorzystane środki przeznaczone zostaną na:

3.2.1.   Dofinansowania oprzyrządowania stanowisk pracy osób niepełnosprawnych

3.2.2.   Dofinansowania zakupu sprzętu niezbędnego dla sprawnego funkcjonowania osób niepełnosprawnych w zakładzie, zgodnie z rodzajem niepełnosprawności.

3.2.3.   opiekę lekarską, rehabilitacyjną

  3.3.       W przypadku zwalniania osób niepełnosprawnych nie wykorzystane środki należy przeznaczyć na:

3.3.1.   ewentualne odprawy należne według przepisów prawa pracy

3.3.2.   dofinansowanie szkolenia i przekwalifikowania osób zwalnianych.

 

Powrót na początek strony

 


 
UDZIELANIE POMOCY SZCZEGÓLNEJ DLA ZAKŁADÓW PRACY CHRONIONEJ:

 Wszystkie propozycje zmierzają do zmniejszenia wsparcia finansowego zakładów pracy chronionej, a w konsekwencji utraty miejsc pracy dla niepełnosprawnych w szczególności w zakładach słabszych ekonomicznie.

Przedstawione propozycje uderzają w ZPCh , które realizują zwiększanie zatrudniania osób niepełnosprawnych poprzez orientację rynkową przedsiębiorstwa co wymusza stosowanie minimalnych ustawowych poziomów wskaźników zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Są to zarazem przedsiębiorstwa posiadające wysokie zatrudnienie. Nowy system wspierania powinien być znany podatnikom w zapisach ustawy z wyprzedzeniem co najmniej 2 lat podatkowych.

 Proponujemy:

1.    Utrzymać system zwrotu części VAT-u na zasadach dotychczasowych, a ewentualna zmiana systemowa powinna być uprzedzona w ustawie poprzez określenie nowych zasad wspierania z co najmniej 3 letnim okresem wyprzedzającym.

2.   utrzymać zwrot VAT dla stopnia lekkiego. Z uwagi na liczbę zatrudnionych osób ze stopniem lekkim nie znajduje uzasadnienia uzależnianie zwrotu podatku od lekkiego stopnia niepełnosprawności. Należy zauważyć, że lekki stopień niepełnosprawności nie jest równoznaczny z typem schorzenia, czyli wydatkami ponoszonymi na utrzymanie i dostosowanie stanowisk pracy dla tych osób. Ewentualna zmiana powinna nastąpić w ramach zmienionych zasad orzecznictwa z wejściem w życie z okresem nie krótszym niż 2 lata podatkowe. 

        W sytuacji, gdy od dwóch lat (2000 i 2001) został zahamowany wzrost zatrudnienia, każde obniżenie poziomu wspierania finansowego dla jakiejkolwiek grupy zakładów musi oznaczać w konsekwencji uruchomienie procesu zwolnień osób niepełnosprawnych, co chyba nie jest celem ustawodawcy. Podkreślamy kategoryczny sprzeciw wobec :

1.   sprzecznego ze światowymi tendencjami kształtowania się podziału pracy zmierzającego w kierunku wzrostu zatrudnienia w handlu i usługach, sposobu różnicowania ZPCh według rodzaju działalności i osłabiania wsparcia ZPCh kierujących się długofalową strategią dostosowywania się już dziś do przyszłych warunków gospodarczych.

  1. Propozycji ograniczenia przyznawania subwencji do tych zakładów pracy chronionej, które nie korzystają ze zwrotu podatku VAT, lub zwrot jest niższy niż wynikający z iloczynu określonego ustawą.

  2. Propozycji odstąpienia od udzielania pomocy na podstawie art. 32 pkt 2 i 5 ustawy tj. udzielania pożyczki na cele inwestycyjne, modernizację lub na restrukturyzację zakładu – z możliwością jej umorzenia, w wysokości do 50% oraz udzielania dofinansowania w celu ochrony istniejących w zakładzie miejsc pracy. Prowadzi to w prosty sposób do ograniczenia rozwoju zakładów pracy chronionej, a także uniemożliwi ich modernizację lub restrukturyzację, co w obecnej sytuacji bywa konieczne.

  3. Propozycji zróżnicowania wsparcia dla zakładów pracy chronionej w zależności od rodzaju prowadzonej działalności. Wynika z niezrozumienia mechanizmów gospodarczych. Należy raczej wspierać rynkowe mechanizmy obniżania kosztów pracy. Jeśli niepełnosprawny może być taniej zatrudniany, należy sankcjonować taką sytuację.

Powrót na początek strony

Ad     Zakłady aktywności zawodowej 

1.         Zmiana zasad dofinansowania zakładów aktywności zawodowej ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

1.1.      Propozycja nie do przyjęcia.

1.2.      Uznanie ZAZ jako ważnego ogniwa rehabilitacji zawodowej z jednej strony, ale pogorszenie możliwości ich tworzenia i działalności poprzez zmniejszenie poziomu dofinansowania przez PERON z drugiej strony, wydaje się wewnętrznie sprzeczne.

1.3.      Należy rozważyć przejęcie finansowania ZAZ-u przez ZPCh za obniżanie wskaźnika zatrudniania. 

2.         Ograniczenie ze środków PFRON kosztów utworzenia ZAZ –u do 25% całkowitych kosztów i kosztów działania do 50% jest trudne do zaakceptowania.

2.1.      Należy zauważyć, że w funkcjonujących w całym kraju ZAZ-ów jest zaledwie 8 po pięciu latach od wprowadzenia ustawowej możliwości ich tworzenia. W świetle powyższej informacji, proces powstawania ZAZ-ów jest z jakichś powodów zbyt powolny.

2.2.      Wprowadzenie takich ograniczeń nie gwarantuje środków na podejmowanie próby pracy, prowadzenie rehabilitacji leczniczej i usprawniającej, zajęć rekreacyjnych a osoby zatrudnione w ZAZ musiałyby wykazywać się sporą wydajności.

2.3.      Zadanie ZAZ-ów to przede wszystkim właśnie rehabilitacja społeczna i długotrwały proces przystosowywania do określonej pracy – rzadko do zawodu.Powrót na początek strony

 

 
Ad      Zadania i organizacja służb działających na rzecz osób niepełnosprawnych

1.         Przyznanie Pełnomocnikowi funkcji koordynacyjnej i nadzorczej jest propozycją do przyjęcia.

1.1.    Należy przyznać Pełnomocnikowi uprawnienia do inicjowania kontroli w odniesieniu do organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego realizujących zadania na rzecz osób niepełnosprawnych z możliwością działań władczych (korygujących).

1.2.      W odniesieniu do pracodawców osób niepełnosprawnych ilość podmiotów uprawnionych do kontrolowania i inicjowania kontroli jest i tak już nadmiernie duża.

 

2.         Poszerzenie zadań samorządu województwa i udzielenie pomocy zakładom pracy chronionej ze środków PFRON – należy określić jaką pomoc mają autorzy na myśli i w jakim trybie miałaby ona być realizowana.

2.1.      Jeżeli na ten cel samorządy nie otrzymają wydzielonych środków PFRON – to zadania te mogą nie być realizowane

2.2.      Ponadto budzi niepokój rozdział środków PFRON dla samorządów. (Szczególnie stwierdzamy znikome środki na dofinansowanie uczestnictwa w turnusach rehabilitacyjnych oraz bardzo skromne na dofinansowanie oprotezowania). Sprawa ta wymaga szczególnej kontroli. 

3.         Powołanie wojewódzkich i powiatowych rad konsultacyjnych – należy uznać za zasadne, jednakże  pod warunkiem zapewnienia na ich wszystkich poziomach parytetu udziału pracodawców osób niepełnosprawnych

3.1.      Warunkiem istotnym dla efektywnego funkcjonowania rad jest to, że w skład takiego organu będą wchodziły osoby kompetentne i akceptowane przez środowiska osób niepełnosprawnych i ich pracodawców.

4.         Propozycja uzupełnienie przepisów dotyczących zadań powiatu o współpracę z organizacjami pozarządowymi w zakresie przygotowania i realizacji powiatowych programów działań na rzecz osób niepełnosprawnych oraz uwzględniania w uchwale Rady powiatu (wydanej na podstawie art. 35a ust. 3) wszystkich zadań adresowanych do indywidualnych osób niepełnosprawnych wydaje się uzasadniona.

4.1.      Uszczegółowione winny być zadania i określony tryb współpracy z tymi organizacjami. 

5.        W przypadku propozycji zmiany treści delegacji zawartej w art. 36 należy precyzyjnie określić jej celowość.

  Powrót na początek strony

Ad     Szkolenie osób niepełnosprawnych 

1.        Propozycja odnosząca się do wprowadzenia uregulowań dotyczących tworzenia specjalistycznych ośrodków szkoleniowo-rehabilitacyjnych, a przede wszystkim zlecanie tego typu zadania wyłącznie na szczeblu samorządu wojewódzkiego w porozumieniu z Pełnomocnikiem - nie budzi zastrzeżeń. 

2.         Propozycja związana z doprecyzowaniem przepisów dotyczących szkolenia osób niepełnosprawnych zarejestrowanych w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotne i skierowania dofinansowania ze środków PFRON jest się zasadna. Można mieć jednak wątpliwości, czy nie zmniejszy to liczby osób niepełnosprawnych kierowanych na szkolenia w wyniku obniżenia poziomu dofinansowania tych szkoleń. Należałoby przedstawić dodatkowe mechanizmy zapewniające realne zainteresowanie powiatowych urzędów pracy wykorzystywaniem środków kompensujących wyłącznie podwyższone koszty szkolenia wynikające z niepełnosprawności.

  Powrót na początek strony
Ad     Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 

1.        W odniesieniu do Rady Nadzorczej PFRON :

1.1.      Brak uzasadnienia do poszerzenia składu Rady Nadzorczej PFRON o przedstawicieli Ministerstwa Gospodarki i Ministerstwa Infrastruktury.

1.2.      Bardziej trafne będzie poszerzenie składu Rady o przedstawicieli rynku otwartego – płatników na PFRON.

1.3.      Zastąpienie ustalania kierunków wyboru przedsięwzięć dofinansowywanych ze środków PFRON ich opiniowaniem redukuje rolę i znaczenie Rady dla finansowego kształtowania polityki wobec osób niepełnosprawnych.

1.4.      Środowisko działające poprzez swoich przedstawicieli w Radzie  pozbawione zostanie wpływu na kierunki działalności Funduszu. 

2.         W odniesieniu do Zarządu PFRON – wątpliwości budzi pozbawienie Zarządu PFRON możliwości opracowywania szczegółowych zasad finansowania realizacji zadań ustawowych.

2.1.      Poza gromadzeniem i windykowaniem należności  efektywne  gospodarowanie środkami jest podstawowym celem funkcjonowania Funduszu. Dla efektywności ich wykorzystania opracowywanie zasad finansowania zadań powinno być realizowane przez dysponenta tych środków.

Inne propozycje przepisówPowrót na początek strony

Wprowadzenie przepisu:

1.         Należy umożliwić terminowym płatnikom zaliczenia wpłat na PFRON do kosztów uzyskania przychodów w pełnej wysokości wpłaty. Nastąpi znormalizowanie sytuacji, przyczyni się do obniżenia kosztów pracy. Zwiększy wpływy do PFRON, umożliwiając realizację programu budżetowego.

2.         Należy wprowadzić dla sektora publicznego obowiązek zatrudniania osób niepełnosprawnych. Ustalony limit zatrudnionych osób niepełnosprawnych musi być administracyjnie egzekwowany.

3.         Należy wprowadzić możliwość wyboru okresu rozliczenia ulgi VAT dla ZPCh. Sezonowość produkcji lub kumulacja sprzedaży powoduje, że często firmy nie są w stanie korzystać z przysługujących im ulg  

Do rozważenia:

Zakłady pracy chronionej mogą stać się ważnym podmiotem realizującym rządowe założenia obniżenia poziomu bezrobocia poprzez zatrudnianie absolwentów np. w ramach pakietu „pierwsza praca”. Dlatego też należy rozważyć możliwość wyłączenia z ogólnej liczby zatrudnionych pracowników zakładu pracy chronionej nowozatrudnionych absolwentów. Oznacza to, że wyliczenie wskaźników nie będzie uwzględniało absolwentów. Powyższe rozwiązanie można rozszerzyć również na grupę bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy, jak również na inne grupy o szczególnie trudnym dostępie do rynku pracy, np. alkoholicy, narkomani. ZPCh zostałyby w ten sposób zaktywizowane do wspierania Państwa w powyższych zadaniach.

 

Powrót na początek strony

 

 

Powrót do strony głównej Problemy Osób Niepełnosprawnych

Parę słów o obsługującm witrynę, serdecznie wszystkich zapraszamOstatnia modyfikacja:   kwiecień, 2003      e-meil do obsługującego witrynę  romans@idn.org.pl

Parę słów o obsługującm witrynę Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>>Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>>Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Parę słów o mnie tzn. obsługującm witrynę, serdecznie wszystkich zapraszam

 

Powrót na początek stronyPowrót na początek strony  INTERNET dla NIEPEŁNOSPRAWNYCH - IdN1Strona wyróżniona przez serwis NonProfit.pl

Powrót do strony głównej Problemy Osób Niepełnosprawnych