Warszawa, 22.12.2006 r.
Jolanta Stefańska,
Roman Stefański

RPO-482678-II
Szanowny Pan
Janusz Kochanowski
Rzecznik Praw Obywatelskich
Al. Solidarności 77
00-090 Warszawa

Szanowny Panie Rzeczniku
W związku z tym, że z dniu 19.12.2006 r., jako obywatele niepełnosprawni, nie mogliśmy swobodnie i na równi z innymi, pełnosprawnymi fizycznie obywatelami RP skorzystać z praw, o których mowa w art.45 ust.1 i art.52 ust.1 Konstytucji RP, uprzejmie prosimy Pana, by: 
1)Na podstawie art.12 p.1 ustawy z dnia 15.07.1987 r. o  Rzeczniku Praw Obywatelskich, Rzecznik samodzielnie przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie, której dotyczy niniejszy wniosek. 
2)Na podstawie art.11 p.2 w/w ustawy Rzecznik wskazał nam przysługujące nam skuteczne środki działania w okolicznościach podobnych do opisanych w niniejszym wniosku. 
3)Na podstawie art.14 p.3 w/w ustawy Rzecznik zwrócił się do  organu nadrzędnego nad administratorem budyków sądów przy Al. Solidarności 127 w Warszawie z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa w celu niezwłocznego udostępnienia tych budynków obywatelom niepełnosprawnym na równi z pełnosprawnymi fizycznie obywatelami RP i zgodnie z przepisami Prawa budowlanego. 
4)Na podstawie art.14 p.5 w/w ustawy Rzecznik zażądał wszczęcia postępowania karnego w sprawie o przestępstwo ścigane z urzędu  na podstawie art.191 par.1 kk. 
5)Na podstawie art.16 ust.2 p.1 w/w ustawy Rzecznik wystąpił do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w celu wprowadzenia do Kodeksu karnego penalizacji przestępstw przeciwko prawom i wolności osób niepełnosprawnych. 
6)Rzecznik wskazał nam, na podstawie której ustawy można osobom niepełnosprawnym ograniczać dostęp do siedziby sądów, a przez to ograniczać im konstytucyjne prawo do sądu. 

U Z A S A D N I E N I E 
Jesteśmy rodzeństwem. Od wczesnego dzieciństwa jesteśmy osobami niepełnosprawnymi z ciężkimi dysfunkcjami narządów ruchu. 
W dniu 19.12.2006 r. o godz. 12:10 przybyliśmy samodzielnie do sądu przy Al. Solidarności 127. W ciągu ok. 20 minut nie mogliśmy zaparkować samochodu inwalidzkiego, gdyż wszystkie miejsca parkingowe (także inwalidzkie) były zajęte. By wezwać pomoc, zatelefonowaliśmy pod numer alarmowy 112. Dopiero interwencja Policji pozwoliła nam zaparkować nasz samochód. Gdy opuściliśmy samochód, stanęliśmy przed schodami do sądów. Gdyby nie było z nami asystenta osób niepełnosprawnych, nie moglibyśmy nawiązać kontaktu z personelem sądowym. Asystent przyprowadził wartownika sądowego i obaj - z wielkim trudem - wnieśli po stromych i wysokich schodach wózek inwalidzki, na którym siedziała Jolanta Stefańska, a następnie wnieśli Romana Stefańskiego poruszającego się przy pomocy kul, który jednak nie może wchodzić po schodach. Dodatkowe trudności nastąpiły przy dwuskrzydłowych drzwiach wejściowych, które - przy otwartym jednym skrzydle - są zbyt wąskie, by można było przez nie przejechać wózkiem. Konieczne otwarcie drugiego skrzydła, które zawsze jest zamknięte, trwało kilka minut. Nasze wejście z ulicy do budynku trwało ponad 20 minut. W tym czasie osoby pełnosprawne ruchowo, bez przeszkód i bez wywoływania ogólnej sensacji swobodnie wchodziły do budynku, a każdej z nich zajmowało to kilkanaście sekund. Na parterze budynku sądów, jeszcze przed windą, napotkaliśmy kolejne schody, które mogliśmy pokonać w taki sam sposób, jak schody zewnętrzne. 
Wyżej opisane wejście dwóch osób niepełnosprawnych do gmachu sądów zostało zarejestrowane na taśmie telewizji przemysłowej, o czym poinformowali nas wartownicy sądowi. 
Wnosimy by samodzielne postępowanie wyjaśniające, o którym mowa w p.1 naszych wniosków objęło zbadanie przez Rzecznika wskazanej taśmy telewizji przemysłowej. 
Zdarzenia opisane wyżej dobrze ilustrują codzienną praktykę łamania prawa wobec osób niepełnosprawnych przez władze publiczne. Nasze konstytucyjne wolności i prawa nie są łamane tylko wtedy, gdy nie opuszczamy naszego domu i nie próbujemy uczestniczyć w życiu społecznym. Nasza obecność w przestrzeni publicznej związana np. z leczeniem lub załatwianiem naszych spraw urzędowych i bytowych zazwyczaj kończy się interwencją Policji, postępowaniem sądowym, lub wystąpieniem do Rzecznika Praw Obywatelskich o obronę naszych praw. 
Żaden, nawet zdrowy człowiek nie sprosta podobnym trudnościom narzucanym nam i innym niepełnosprawnym przez społeczeństwo. Trudności te czynią życie obywateli niepełnosprawnych nieznośnym i upokarzającym. Dla pokonania tych trudności konieczne jest wprowadzenie odpowiednich rozwiązań prawnych zapewniających egzekucję praw i wolności powszechnych przez ludzi niepełnosprawnych. 
Dlatego - w aktualnej fazie rozwoju naszego społeczeństwa - oczywiście uzasadnione są wszystkie wnioski zgłoszone przez nas w niniejszym wystąpieniu do Rzecznika. 

W związku z p.5 naszych wniosków postulujemy, by Rzecznik wniósł o: 
•Zmianę treści art.256 kk poprzez dopisanie po słowach "nawołuje do nienawiści na tle", a przed słowami "różnic narodowościowych"  słowa "niepełnosprawności". 
•Zmianę treści art.257 kk poprzez dopisanie po słowach "z powodu jej" a przed słowami "przynależności narodowej" słowa "niepełnosprawności". 
•Uzupełnienie części szczególnej Kodeksu karnego rozdziałem pt. "Przestępstwa przeciwko prawom i wolności osób niepełnosprawnych", które powinny być ścigane z urzędu. W tym rozdziale powinny znaleקć się co najmniej przepisy o następującej treści: 
a) "Kto bezpośrednio lub pośrednio ogranicza człowieka w przysługujących mu prawach ze względu na jego niepełnosprawność, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia  wolności do lat ......". 
b) "Kto obraża człowieka znieważając go publicznie ze względu na jego niepełnosprawność, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat ......". 
Dla uzasadnienia wniosków zawartych w niniejszym wystąpieniu, niżej wskazujemy przepisy, które chronią prawa i wolności wszystkich obywateli bez względu na jakiekolwiek różnice między nimi, w tym na różnice w sprawności fizycznej, a których egzekucja przez niepełnosprawnych jest niemożliwa bez wprowadzenia wyżej postulowanych zmian w prawie karnym. 
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997r. stanowi: 
–W art.32 ust.1 "Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.". 
–W art.32 ust.2 "Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.". 
–W art.31 ust.3 "Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie ...". 
–W art.52 ust.1 "Każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ...". 
–W art.52 ust.3 "Wolności, o których mowa w ust.1 mogą podlegać ograniczeniom określonym w ustawie.". 
Powyższe postanowienia Konstytucji nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że mamy prawo swobodnie i na równi z innymi obywatelami wejść do przedmiotowego gmachu sądów dopóty - dopóki nie istnieją ustawowe ograniczenia tego prawa. 
"Standardowe zasady wyrównywania szans osób niepełnosprawnych" (publikacja Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej "Niepełnosprawny - pełnoprawny obywatel Europy", Warszawa 2002, str.31) w zasadzie czwartej stanowią, że "Państwa powinny zagwarantować osobom niepełnosprawnym opiekę w pełnym zakresie służb wspierających, włącznie ze wszelkimi urządzeniami pomocniczymi, po to, by pomóc im w podnoszeniu poziomu niezależności w życiu codziennym oraz w egzekwowaniu przysługujących im praw". 
Karta Podstawowych Praw Unii Europejskiej w artykule 21 zakazuje m.in. "jakiejkolwiek dyskryminacji z powodu niepełnosprawności" oraz w artykule 26 nie uznaje żadnego ograniczania osobom niepełnosprawnym dostępu do "środków mających zapewnić im niezależność, integrację społeczną i zawodową oraz udział w życiu społeczności". 
Ochronę praw osób niepełnosprawnych gwarantują Akty Podstawowe Prawa Unii Europejskiej (Dz.U. nr 90 z 2004 r., poz.864 oraz załączniki) oraz Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. 
W prawie Unii Europejskiej szeroko funkcjonuje pojęcie dyskryminacji pośredniej, która jest zakazana na równi z dyskryminacją bezpośrednią. Pojęcie to oznacza, że o dyskryminacyjnym charakterze czynu świadczy jego efekt, choćby sam czyn nie był czynem dyskryminacyjnym. Zatem samo budowanie i utrzymywanie budynków użyteczności publicznej o dowolnej architekturze nie jest czynem dyskryminacyjnym. Natomiast to, że - z powodu barier architektonicznych - obywatele niepełnosprawni nie mogą, w odróżnieniu od osób sprawnych fizycznie, samodzielnie wchodzić do tych budynków - np. do przedmiotowego gmachu sądów - jest już aktem dyskryminacji pośredniej, która w praktyce jest równoznaczna z dyskryminacją bezpośrednią. Właśnie aktu takiej dyskryminacji dopuszcza się władza publiczna, która bezterminowo utrzymuje niedostępność przedmiotowego budynku sądów dla osób niepełnosprawnych. 
Egzekucjapraw przez osoby niepełnosprawne nie cieszy się w Polsce zrozumieniem ze strony władz ani poparciem społecznym. 
Mniejszość społeczna osób niepełnosprawnych, choć liczna, jest niezorganizowana, gdyż złożona z ludzi ubogich, niewykształconych i bezradnych nawet wobec tak elementarnych potrzeb, jak np. codzienna toaleta. Taka mniejszość społeczna nie jest w stanie skutecznie walczyć o egzekucję dla siebie praw i wolności gwarantowanych na równi wszystkim obywatelom bez względu np. na ich sprawność fizyczną, a dostępnych obywatelom sprawnym bez wysiłku i specjalnych starań. 
Zdarzenia z dnia 19.12.2006 r. opisane w niniejszym wystąpieniu do Rzecznika dobrze ilustrują codzienne problemy, jakie muszą pokonywać te osoby niepełnosprawne, które dążą do egzekucji swych praw. Bez systemowego, prawnego zagwarantowania osobom niepełnosprawnym skutecznej egzekucji ich praw, dyskryminacja osób niepełnosprawnych w Polsce pozostanie faktem. 
Przykładem dyskryminacji następującej na skutek niemożności egzekucji powszechnych praw i wolności przez osoby niepełnosprawne jest niedostępność w/w gmachu sądów dla ludzi niepełnosprawnych, na którą po raz pierwszy zwróciliśmy uwagę Rzecznika w naszym wystąpieniu z dnia 13.08.2004 r. (RPO-482678-II/04/KM), które miało związek z drastycznymi wydarzeniami na terenie sądów w dniu 29.05.2003 r. Od tamtej pory aż do dziś władze publiczne nie uczyniły niczego, by udostępnić gmach sądów osobom niepełnosprawnym. 
Wobec powyższego prosimy Rzecznika by - w myśl art.1 ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich stanął na straży wolności i praw powszechnych, które nie są przestrzegane w odniesieniu do obywateli niepełnosprawnych. 
Z poważaniem
Jolanta Stefańska, Roman Stefański